{"id":12467,"date":"2026-01-07T05:16:18","date_gmt":"2026-01-07T05:16:18","guid":{"rendered":"https:\/\/24fo.news\/?p=12467"},"modified":"2026-01-07T05:19:08","modified_gmt":"2026-01-07T05:19:08","slug":"hjaveida-i-uppisjodarveidu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/2026\/01\/07\/hjaveida-i-uppisjodarveidu\/","title":{"rendered":"Hj\u00e1vei\u00f0a \u00ed uppisj\u00f3\u00f0arvei\u00f0u"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u00cd Nor\u00f0uratlantshavinum er n\u00f3gv uppisj\u00f3\u00f0arvei\u00f0a eftir sild, makreli og svartkjafti, har milli\u00f3nir av tonsum ver\u00f0a fiska \u00e1rliga. Hv\u00f8rja \u00e1virkan hevur hetta \u00e1 tosk-, upsa- og h\u00fdsustovnin?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cd \u00f8llum fiskiskapum, er ein \u00e1v\u00edsur partur av hj\u00e1vei\u00f0u, i\u00f0 kann fevna um botnfisk sum tosk, upsa og h\u00fdsa. Tunfiskur kann stundum vera \u00ed pelagiskum stimum, men hj\u00e1vei\u00f0a av tunfiski \u00ed hesum fiskiskapi (sild, makrel og svartkjafti) er sj\u00e1ldan og ikki mett sum eitt st\u00f3rt vandam\u00e1l \u00ed Nor\u00f0uratlantshavinum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Samla\u00f0a hj\u00e1vei\u00f0an ver\u00f0ur oftast mett at vera l\u00e1g, undir 2%, men hetta hevur t\u00f3 st\u00f3ran t\u00fddning. Sj\u00e1lvt um prosentparturin er l\u00edtil, so bl\u00edvur ta\u00f0 til st\u00f3rar n\u00f8gdir av botnfiski, t\u00e1 i\u00f0 uppisj\u00f3\u00f0arvei\u00f0an er \u00e1 so h\u00f8gum st\u00f8\u00f0i. Hetta kann leggja eyka tr\u00fdst \u00e1 botnfiskastovnarnar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cd hesari greinini eru data fyri seinastu \u00e1rini (2020\u20132025), grunda\u00f0 \u00e1 metingar fr\u00e1 ICES, FAO og \u00f8\u00f0rum keldum, og her ver\u00f0ur greina \u00e1virkanina av hesari hj\u00e1vei\u00f0u.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uppisj\u00f3\u00f0arvei\u00f0an \u00ed Nor\u00f0uratlantshavinum fevnir um lond sum F\u00f8royar, Noreg, \u00cdsland, Gr\u00f8nland, Russland, Bretland og onnur ES-lond sum Danmark, Ni\u00f0urlond og Frankri\u00f0. Hesin fiskiskapur er &nbsp;og effektivur, men ta\u00f0 er ein avbj\u00f3\u00f0ing vi\u00f0 \u201cundirrapportering\u201d &nbsp;av hj\u00e1vei\u00f0u. Oftast ver\u00f0ur fiskurin pumpa\u00f0ur umbor\u00f0 og hj\u00e1vei\u00f0an kann ver\u00f0a mali\u00f0 til mj\u00f8l, i\u00f0 ger ta\u00f0 trupult at hava eftirlit \u00e1 landi. IUU-fiskiskapur (\u00f3l\u00f3gligur, ikki fr\u00e1bo\u00f0a\u00f0ur) ver\u00f0ur mett at vera munandi h\u00e6gri og kann \u00f8kja tey veruligu hj\u00e1vei\u00f0ut\u00f8lini munandi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hj\u00e1vei\u00f0an av botnfiski kemur oftast av, at t\u00e1 i\u00f0 stimar blanda seg, ella t\u00e1 i\u00f0 trol ver\u00f0a n\u00fdtt n\u00e6r botninum. T\u00f3 eru tilt\u00f8k sum sorteringsristar (t.d. \u00ed F\u00f8royum og Noregi s\u00ed\u00f0an 2007), ES-landingarskyldan (s\u00ed\u00f0an 2015) og TAC-avtalur (kvotur) vi\u00f0 til at minka um hetta. Yvir 2010\u20132025 eru hj\u00e1vei\u00f0uprosentini fallin, men \u00ed absoluttum t\u00f8lum er ta\u00f0 framvegis st\u00f3rt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>St\u00f3ri t\u00fddningurin av &#8220;l\u00edtlu&#8221; hj\u00e1vei\u00f0uni<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sj\u00e1lvt um hj\u00e1vei\u00f0uprosenti er undir 2%, so hevur hetta st\u00f3ran t\u00fddning fyri botnfiskastovnarnar. Uppisj\u00f3\u00f0arvei\u00f0an \u00ed Nor\u00f0uratlantshavinum er \u00ed milli\u00f3num av tonsum \u00e1rliga \u2013 t.d. 600\u2013800.000 tons av sild, 700\u20131.000.000 tons av makreli og 1.200\u20131.700.000 tons av svartkjafti. T\u00e1 i\u00f0 ein l\u00edtil prosentpartur av hesum er hj\u00e1vei\u00f0a, ver\u00f0ur ta\u00f0 til t\u00edggjut\u00fasundatals av tonsum. Hetta kann svara til 10\u201320% av \u00e1virkanini \u00e1 toskstovnin \u00ed summum \u00f8kjum, har toskur longu er n\u00f3gv veiddur s\u00ed\u00f0an 2010.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fyri botnfisk sum tosk, upsa og h\u00fdsa hevur hetta fleiri fylgjur:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Stovnstr\u00fdst<\/strong>: Hesi fiskasl\u00f8g eru longu \u00ed vanda \u00ed \u00f8kjum sum Nor\u00f0sj\u00f3num og Keltiska Havinum, har kvotur ofta ver\u00f0a yvirfiska\u00f0ar. Hj\u00e1vei\u00f0a ver\u00f0ur l\u00f8gd afturat dey\u00f0iligheit, i\u00f0 kann minka um stovnin vi\u00f0 10\u201320% \u00e1rliga \u00ed summum f\u00f8rum.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>L\u00edvfr\u00f8\u00f0ilig \u00e1virkan<\/strong>: Botnfiskur hevur eina lyklarollu \u00ed vistskipanini, og hj\u00e1vei\u00f0a kann \u00f3r\u00f3gva javnv\u00e1gina millum dj\u00f3rasl\u00f8g.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u00d8konomisk og samfelagslig<\/strong>: \u00cd londum sum F\u00f8royum og Noregi, har fiskiskapur er st\u00f3rur partur av grundarlagnum undir b\u00faskapinum, kann undirrapportering f\u00f8ra til skeivar &nbsp;metingar av b\u00e6\u00f0i uppisj\u00f3\u00f0ar- og botnfiskastovnunum. Hetta kann \u00e1virka b\u00e6\u00f0i \u00fatflutning og arbei\u00f0spl\u00e1ss.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fyri F\u00f8royar, sum hevur h\u00f8ga svartkjaftavei\u00f0u (300\u2013450.000 tons \u00e1rliga), er hj\u00e1vei\u00f0an mett at vera 0,5\u20131%, men ta\u00f0 bl\u00edvur til fleiri t\u00fasund tons av toski og \u00f8\u00f0rum botnfiski, i\u00f0 kann vera ein \u00e1v\u00edsur partur av innlendsku kvotunum. \u00cd Noregi og \u00cdslandi er myndin l\u00edknandi, har tilt\u00f8k sum e-loggb\u00f8kur og eftirlit vi\u00f0 fiskiskipunum hava minka\u00f0 um ta\u00f0, men IUU er framvegis ein trupulleiki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tilt\u00f8k og framt\u00ed\u00f0ar\u00fatlit<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fyri at minka um hj\u00e1vei\u00f0una kunnu fleiri tilt\u00f8k gerast: Betri eftirlit vi\u00f0 myndat\u00f3lum og vakmyndum umbor\u00f0 \u00e1 fiskiskipunum, AI-vakmyndir fyri at greina vei\u00f0u umbor\u00f0, og strangari reglur fyri fiskamj\u00f8lframlei\u00f0slu. Seinastu 15 \u00e1rini hevur ES og NEAFC (North-East Atlantic Fisheries Commission \/ Nor\u00f0uratlantiska Fiskikommissi\u00f3nin) hevur hert reglurnar, men enn er ney\u00f0ugt at gera meira fyri at tryggja b\u00e6\u00f0i bur\u00f0ardyggan fiskiskap og fulla fr\u00e1bo\u00f0an.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cd stuttum kann sigast, at hj\u00e1vei\u00f0a \u00ed uppisj\u00f3varfiskiskapi ikki bert er ein l\u00edtil prosentpartur \u2013 hon hevur st\u00f3ran t\u00fddning fyri alla \u00f8kisskipanina. T\u00ed er ney\u00f0ugt at halda \u00e1fram vi\u00f0 b\u00e6\u00f0i gransking og eftirliti fyri at verja hetta tilfeingi.\u201c<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Samla\u00f0 fyri alt Nor\u00f0uratlantshavi\u00f0 (sild + makrel + svartkjaftur)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-pale-cyan-blue-background-color has-background has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Metingin her v\u00edsur, at talan kan ver\u00f0a um heilt upp \u00ed 165.000 tons tilsamans \u00e1rliga av hj\u00e1vei\u00f0u av tosk, h\u00fdsu og upsa \u00ed uppisj\u00f3\u00f0arvei\u00f0uni \u00ed Nor\u00f0uratlantshavi\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Fakta-boks: Metanir av hj\u00e1vei\u00f0u (2020\u20132025, \u00e1rligt me\u00f0al)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Samla\u00f0 fyri alt Nor\u00f0uratlantshavi\u00f0 (sild + makrel + svartkjaftur)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Toskur: 12.000 \u2013 44.000 tons<\/li>\n\n\n\n<li>Upsa: 17.000 \u2013 57.000 tons<\/li>\n\n\n\n<li>H\u00fdsa: 5.000 \u2013 10.000 tons<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Deild pr. fiskaslag (samla\u00f0 fyri \u00f8ll lond)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Sild<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Toskur: 3.000 \u2013 9.000 tons<\/li>\n\n\n\n<li>Upsa: 5.000 \u2013 15.000 tons<\/li>\n\n\n\n<li>H\u00fdsa: 800 \u2013 2.000 tons<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Makrelur<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Toskur: 4.000 \u2013 11.000 tons<\/li>\n\n\n\n<li>Upsa: 5.000 \u2013 15.000 tons<\/li>\n\n\n\n<li>H\u00fdsa: 700 \u2013 2.000 tons<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Svartkjaftur (bl\u00e1hv\u00e6lling)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Toskur: 6.000 \u2013 18.000 tons<\/li>\n\n\n\n<li>Upsa: 7.000 \u2013 22.000 tons<\/li>\n\n\n\n<li>H\u00fdsa: 1.300 \u2013 3.400 tons<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>D\u00f8mi pr. land<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>F\u00f8royar<\/strong> (mest svartkjaftur): Toskur 2.000\u20136.000 tons, Upsa 2.000\u20137.000 tons, H\u00fdsa 400\u20131.200 tons<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Noreg<\/strong>: Toskur 4.000\u201312.000 tons, Upsa 5.000\u201316.000 tons, H\u00fdsa 600\u20131.800 tons<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u00cdsland<\/strong>: Toskur 3.000\u20138.000 tons, Upsa 3.000\u201310.000 tons, H\u00fdsa 500\u20131.200 tons<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Vi\u00f0merking um tunfisk<\/strong>: Tunfiskur \u00ed Nor\u00f0uratlantshavinum, \u00ed fiskiskapi eftir sild, makreli og svartkjafti er hj\u00e1vei\u00f0a av tunfiski ikki so vanlig.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-white-color has-vivid-cyan-blue-background-color has-text-color has-background has-link-color has-medium-font-size wp-elements-7555f0bd444705d4e9d9f14fe7534817 wp-block-paragraph\">Fyri F\u00f8royar merkir hetta at toskavei\u00f0an hj\u00e1 uppisj\u00f3\u00f0arskipunum er millum 2.000 til 6000 tons \u00e1rliga og Upsafiskiskapurin er millum 2 til 7 t\u00fasund tons og h\u00fdsuvei\u00f0an metta at ver\u00f0a millum 400 til 1200 tons. Ella tilsamans millum 4.400 og 14.200 tons \u00e1rliga.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vi\u00f0merking: Hendan grein er grunda\u00f0 \u00e1 metingum og t\u00f8lum fr\u00e1 ICES, FAO og \u00f8\u00f0rum almennum keldum. T\u00f8lini eru metingar og kunnu broytast vi\u00f0 n\u00fdggjari gransking. Talvurnar um hj\u00e1vei\u00f0u eru metingar sum v\u00edsa \u00e1 m\u00f8guligar n\u00f8gdir, og \u201cundirrapportering\u201d kann gera veruligu t\u00f8lini h\u00e6gri. Greinin er ikki politisk, men \u00e6tla\u00f0 at uppl\u00fdsa um fiskivinnuna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right wp-block-paragraph\"><sub>Grein gj\u00f8rd \u00ed samstarvi\u00f0 vi\u00f0 GrokAI<\/sub><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd Nor\u00f0uratlantshavinum er n\u00f3gv uppisj\u00f3\u00f0arvei\u00f0a eftir sild, makreli og svartkjafti, har milli\u00f3nir av tonsum ver\u00f0a fiska \u00e1rliga. Hv\u00f8rja \u00e1virkan hevur hetta \u00e1 tosk-, upsa- og h\u00fdsustovnin? \u00cd \u00f8llum fiskiskapum, er&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12468,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[113,7],"tags":[],"class_list":["post-12467","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fiskivinnan-og-alivinnan","category-vinnutidindir-samfelga-24-fo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12467","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12467"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12467\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12471,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12467\/revisions\/12471"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12468"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12467"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12467"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12467"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}