{"id":7522,"date":"2024-11-07T00:12:23","date_gmt":"2024-11-07T00:12:23","guid":{"rendered":"https:\/\/24fo.news\/?p=7522"},"modified":"2024-11-07T00:12:46","modified_gmt":"2024-11-07T00:12:46","slug":"eftirlitsvitjanir-a-roektarheimum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/2024\/11\/07\/eftirlitsvitjanir-a-roektarheimum\/","title":{"rendered":"Eftirlitsvitjanir \u00e1 r\u00f8ktarheimum"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Umbo\u00f0sma\u00f0urin hevur veri\u00f0 \u00e1 eftirlitsvitjanum \u00e1 tveimum r\u00f8ktarheimum, sum hava deildir til f\u00f3lk vi\u00f0 demens.<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eftirlitsvitjaninar \u00e1 r\u00f8ktarheimunum v\u00f3r\u00f0u r\u00e6tta\u00f0ar m\u00f3ti st\u00f8\u00f0uni hj\u00e1 pers\u00f3num vi\u00f0 t\u00fd\u00f0andi s\u00e1larligum virkistarni, demens, sum b\u00fagva \u00e1 stovni, teirra sj\u00e1lvsavger\u00f0arr\u00e6tti og inntrivum, sum tey ikki geva ella hava f\u00f8rleikar at geva samtykki til.<br><br>\u00c1\u00f0renn vitjanirnar hev\u00f0i umbo\u00f0sma\u00f0urin fund vi\u00f0 Demensklinikkina \u00e1 Landssj\u00fakrah\u00fasinum&nbsp; fyri at kunna seg um, hvussu demens\u00f8ki\u00f0 var skipa\u00f0.&nbsp;Eisini var fundur vi\u00f0 Alzheimerfelagi\u00f0 fyri at f\u00e1a kunning um, hvat felagi\u00f0 hev\u00f0i at vi\u00f0merkja um st\u00f8\u00f0una hj\u00e1 pers\u00f3num vi\u00f0 demens, sum b\u00fagva \u00e1 stovni.&nbsp;<br><br>Fyribils hevur umbo\u00f0sma\u00f0urin veri\u00f0 \u00e1 eftirlitsvitjan \u00e1 hesum r\u00f8ktarheimum:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>demensdeildini, Handarastovu \u00e1 L\u00e1gargar\u00f0i, 19. mars 2024<br>Heilsu- og umsorganart\u00e6nastan hj\u00e1 T\u00f3rshavnar kommunu<\/li>\n\n\n\n<li>demensdeildini, Su\u00f0urstovu \u00e1 Eysturoyar ellis- og r\u00f8ktarheimi, 24. juni 2024<br>Ro\u00f0in \u2013 \u00f8kist\u00e6nastan fyri Runav\u00edkar-, Nes- og Sj\u00f3var kommunu<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>Demensdeildirnar eru deildir \u00ed kommunalum r\u00f8ktarheimi og t\u00ed fevndar av Eldral\u00f3gini.&nbsp;<br><br>Eftirlitsvitjaninar t\u00f3ku m.a. \u00fatgangsst\u00f8\u00f0i \u00ed hesum l\u00f3gum:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Eldral\u00f3gini, l\u00f3g nr. 19 fr\u00e1 7 apr\u00edl 2014 um heimat\u00e6nastu, eldrar\u00f8kt v.m.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Tvingilsl\u00f3gini, l\u00f3g nr. 73 fr\u00e1 25. mai 2020 um tvingsil og onnur inntriv \u00ed sj\u00e1lvsavger\u00f0arr\u00e6ttin<\/li>\n\n\n\n<li>Verjum\u00e1lsl\u00f3gini, anordning nr. 397 fr\u00e1 20. apr\u00edl 2021 om ikrafttr\u00e6den for F\u00e6r\u00f8erne af v\u00e6rgem\u00e5lsloven<\/li>\n\n\n\n<li>L\u00f3gini um framt\u00ed\u00f0arfulltr\u00fa, l\u00f3g nr. 157 fr\u00e1 10. desember 2021 um framt\u00ed\u00f0arfulltr\u00fa<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>\u00c1 vitjanunum leg\u00f0i umbo\u00f0sma\u00f0urin harumframt dent \u00e1 at l\u00fdsa gerandisdagin hj\u00e1 b\u00faf\u00f3lkunum. \u00cd hesum sambandi v\u00f3r\u00f0u m.a. hesi vi\u00f0urskifti umr\u00f8dd:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>dagligdagin \u00e1 deildini, m.a. tilt\u00f8k, \u00edtriv og o.a. fyri virkni, trivna og umsorgan<\/li>\n\n\n\n<li>sambond (relati\u00f3nir) og samskifti vi\u00f0 tey avvar\u00f0andi<\/li>\n\n\n\n<li>sj\u00e1lvsavger\u00f0arr\u00e6ttur, samtykki, verjum\u00e1l, framt\u00ed\u00f0arfulltr\u00fa og f\u00edggjarvi\u00f0urskifti<\/li>\n\n\n\n<li>trygd, tvingsil og onnur inntriv, valdsn\u00fdtsla v.m.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c1\u00f0renn vitjanina v\u00f3r\u00f0u b\u00faf\u00f3lk og teirra avvar\u00f0andi kunna\u00f0i um, at umbo\u00f0sma\u00f0urin kom \u00e1 eftirlitsvitjan, og at tey, sum ynsktu ta\u00f0, h\u00f8vdu m\u00f8guleika at tosa vi\u00f0 umbo\u00f0smannin.<br><br>Eftirlitsvitjaninar v\u00f3r\u00f0u skipa\u00f0ar solei\u00f0is, at byrja\u00f0 var\u00f0 vi\u00f0 einum fundi vi\u00f0 lei\u00f0sluna og umbo\u00f0 fyri starvsf\u00f3lkini. Eftir fundin var\u00f0 v\u00edst runt \u00e1 deildini. S\u00ed\u00f0ani tosa\u00f0i umbo\u00f0sma\u00f0urin vi\u00f0 b\u00faf\u00f3lk, avvar\u00f0andi og starvsf\u00f3lk, sum ynsktu samr\u00f8\u00f0u vi\u00f0 umbo\u00f0smannin. At enda var samr\u00f8\u00f0a vi\u00f0 lei\u00f0sluna, har tiki\u00f0 var\u00f0 samanum dagin.<br><br>Umbo\u00f0sma\u00f0urin hevur gj\u00f8rt fr\u00e1grei\u00f0ingar fr\u00e1 hesum b\u00e1\u00f0um eftirlitsvitjanunum.<br><br>Heilsu- og umsorganart\u00e6nastan hj\u00e1 T\u00f3rshavnar kommunu og Ro\u00f0in, \u00f8kist\u00e6nastan fyri Runav\u00edkar-, Nes- og Sj\u00f3var kommunu, hava fingi\u00f0 h\u00f8vi at gera vi\u00f0merkingar til fr\u00e1grei\u00f0ingina. N\u00fa fr\u00e1grei\u00f0ingarnar eru lidnar, eru t\u00e6r sendar nevndu myndugleikum, Demensklinikkini, Alzheimerfelagnum, landsst\u00fdriskvinnuni \u00ed almannam\u00e1lum (Eldral\u00f3gin), landsst\u00fdrismanninum \u00ed l\u00f3garm\u00e1lum (Tvingsilsl\u00f3gin), landsst\u00fdriskvinnuni \u00ed heilsum\u00e1lum (kommunul\u00e6knaskipanin) og L\u00f8gtinginum.&nbsp;<br><br>Umbo\u00f0sma\u00f0urin hevur eisini sent landsst\u00fdrismanninum \u00ed l\u00f3garm\u00e1lum (Tvingsilsl\u00f3gin) og landsst\u00fdriskvinnuni \u00ed almannam\u00e1lum (Eldral\u00f3gin) kunnandi skriv um sta\u00f0festingarnar \u00ed mun til Tvingsilsl\u00f3gina og um, at enn mangla reglur um eftirlit \u00e1 eldra\u00f8kinum (s\u00ed fylgiskjal&nbsp;3).<br><br>Fr\u00e1grei\u00f0ingarnar eru grundarlag undir teimum samandr\u00e1ttum, sum kunnu lesast \u00ed fylgiskj\u00f8lunum 1-2,&nbsp; har tiki\u00f0 ver\u00f0ur samanum fr\u00e1 vitjanunum, og hv\u00f8rji tilm\u00e6li umbo\u00f0sma\u00f0urin hevur givi\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Her er stutt samanskriving av vi\u00f0merkingum og tilm\u00e6lum fr\u00e1 umbo\u00f0smanninum&nbsp;&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Um dagligdagin \u00e1 deildunum<\/strong><br>H\u00f3ast demensdeildirnar v\u00f3ru \u00ed h\u00f8lum, sum upprunaliga ikki v\u00f3r\u00f0u bygd til f\u00f3lk vi\u00f0 demens, var ta\u00f0 samanumtiki\u00f0 fatanin hj\u00e1 umbo\u00f0smanninum, at vi\u00f0 teimum broytingum, sum v\u00f3r\u00f0u gj\u00f8rdar eftir t\u00f8rvi, so var talan um demensdeildir, i\u00f0 h\u00f8vdu r\u00edmiliga g\u00f3\u00f0ar karmar til s\u00edtt virksemi, og at \u00ed innr\u00e6ttingini var eisini roynt at taka atlit at, at talan var um b\u00faf\u00f3lk vi\u00f0 demens. Eisini var ta\u00f0 fatanin hj\u00e1 umbo\u00f0smanninum at h\u00f3ast ynski var um at f\u00e1a fleiri starvsf\u00f3lk vi\u00f0 vi\u00f0komandi \u00fatb\u00fagving, so hev\u00f0i verandi starvsf\u00f3lkah\u00f3pur ney\u00f0uga fakligheit at taka s\u00e6r av b\u00faf\u00f3lkunum. Arbei\u00f0i\u00f0 tyktist v\u00e6l skipa\u00f0. T\u00e6nastan og umsorganin var\u00f0 veitt vi\u00f0 denti \u00e1, at talan var um b\u00faf\u00f3lk, sum hava demens av ymiskum slagi, at halda tey virkin eftir evni, eins og at geva teimum innihaldsr\u00edkar dagar.&nbsp;<br><br>Tey avvar\u00f0andi, sum tosa\u00f0u vi\u00f0 umbo\u00f0smannin, v\u00f3ru samanumtiki\u00f0 v\u00e6l n\u00f8gd vi\u00f0 t\u00e6nastuna, i\u00f0 stovnurin veitti b\u00faf\u00f3lkunum. Avvar\u00f0andi v\u00edstu t\u00f3 \u00e1, at t\u00ed\u00f0in, \u00e1\u00f0renn teirra familjulimur hev\u00f0i fingi\u00f0 b\u00fapl\u00e1ss, hev\u00f0i veri\u00f0 sera \u00f8rkymlandi og str\u00e6vin, t\u00ed \u00f3vissa hev\u00f0i veri\u00f0 um so n\u00f3gv vi\u00f0urskifti.&nbsp;<br><br><strong>Vi\u00f0v\u00edkjandi sambondum (relati\u00f3nir)&nbsp;<\/strong><br>Vitjanirnar g\u00f3vu umbo\u00f0smanninum ta fatan, at demensdeildirnar skapa g\u00f3\u00f0ar m\u00f8guleikar fyri at b\u00faf\u00f3lk og teirra avvar\u00f0andi kunnu hava t\u00e6tt samband, h\u00f3ast b\u00fasta\u00f0urin er \u00e1 einum stovni.&nbsp;<br><br><strong>Samstarvsr\u00e1\u00f0&nbsp;<\/strong><br>\u00c1 t\u00ed eina r\u00f8ktarheiminum var\u00f0 uppl\u00fdst, at samstarvsr\u00e1\u00f0i\u00f0 ikki var aktivt \u00ed l\u00f8tuni. Samb\u00e6rt \u00a7 15 \u00ed Eldral\u00f3gini, var eitt l\u00f3garkrav, at velja eitt samstarvsr\u00e1\u00f0 \u00e1 hv\u00f8rjum r\u00f8ktarheimi, sum hevur til endam\u00e1ls at tryggja samstarvi\u00f0 millum b\u00faf\u00f3lk, avvar\u00f0andi og heimi\u00f0. Umbo\u00f0sma\u00f0urin heitti t\u00ed \u00e1 stovnin um at velja og skipa eitt samstarvsr\u00e1\u00f0 fyri stovnin.<br><br><strong>Sj\u00e1lvsavger\u00f0arr\u00e6ttur og samtykki, verjum\u00e1l, framt\u00ed\u00f0arfulltr\u00fa og f\u00edggjarvi\u00f0urskifti<\/strong><br>Sta\u00f0festast kundi, at verjum\u00e1lini v\u00f3ru f\u00e1, og tey sn\u00fa\u00f0u seg bert um f\u00edggjarvi\u00f0urskiftini. F\u00edggjarvi\u00f0urskiftini millum b\u00faf\u00f3lk og stovn v\u00f3r\u00f0u skipa\u00f0 eftir f\u00f8stum og grei\u00f0um leisti, og f\u00edggjarvi\u00f0urskiftini g\u00f3vu annars ikki st\u00f3rvegis trupulleikar.&nbsp;<br><br>Eingin av b\u00faf\u00f3lkunum h\u00f8vdu gj\u00f8rt framt\u00ed\u00f0arfulltr\u00fa. Vi\u00f0 framt\u00ed\u00f0arfulltr\u00fa kann ein pers\u00f3nur sj\u00e1lvur velja, hv\u00f8r skal umbo\u00f0a seg, um vi\u00f0komandi ikki f\u00e6r tiki\u00f0 s\u00e6r av s\u00ednum f\u00edggjarligu og\/ella pers\u00f3nligu vi\u00f0urskiftum longur orsaka\u00f0 av sj\u00faku, vikna\u00f0um sinnisligum virkisf\u00f8ri, vikna\u00f0ari heilsu ella l\u00edknandi.&nbsp;<br><br>\u00d8ll b\u00faf\u00f3lkini h\u00f8vdu sostatt sj\u00e1lvsavger\u00f0arr\u00e6tt, og var hetta naka\u00f0 starvsf\u00f3lkini t\u00f3ku atlit at \u00ed sambandi vi\u00f0 veiting av r\u00f8kt og umsorgan yvirfyri einstaka b\u00faf\u00f3lkinum.<br><br><strong>Vi\u00f0v\u00edkjandi trygd, har\u00f0skapi, valdsn\u00fdtslu og tvingsil<\/strong><br>Demensdeildirnar h\u00f8vdu skipanir um fr\u00e1bo\u00f0an av valdsn\u00fdtslu og har\u00f0skapi, og starvsf\u00f3lkini h\u00f8vdu fingi\u00f0 skei\u00f0 \u00ed at handfara tv\u00edst\u00f8\u00f0ur og har\u00f0skapsst\u00f8\u00f0ur. Sta\u00f0fest var\u00f0, at ta\u00f0 kom n\u00e6rum ikki fyri, at fysiskur har\u00f0skapur var \u00e1 hesum deildum, men at onkunt\u00ed\u00f0 kundi or\u00f0alagi\u00f0 gerast \u00ed so h\u00f3ttandi. Umbo\u00f0sma\u00f0urin m\u00e6lti \u00ed hesum sambandi til, at starvsf\u00f3lk eisini f\u00e1a l\u00e6ring \u00ed at handfara og at ste\u00f0ga verbalum har\u00f0skapi.<br><br>\u00cd sambandi vi\u00f0 eftirlitsvitjaninar hev\u00f0i umbo\u00f0sma\u00f0urin kunna\u00f0 seg um, \u00ed hv\u00f8nn mun stovnarnir, \u00ed t\u00ed\u00f0arskei\u00f0num s\u00ed\u00f0ani 2021, t\u00e1 Tvingsilsl\u00f3gin kom \u00ed gildi, og til og vi\u00f0 2023, h\u00f8vdu s\u00f8kt K\u00e6rustovnin um g\u00f3\u00f0kenning til tvingsilsinntriv.&nbsp;<br><br>Undir vitjanunum kundi sta\u00f0festast, at inntriv \u00ed eginfr\u00e6lsi\u00f0, sum krevja g\u00f3\u00f0kenning fr\u00e1 K\u00e6rustovninum, so sum serlig upplatingarskipan til hur\u00f0, serlig hur\u00f0ahondt\u00f8k, \u00e1varingarskipanir og peiliskipanir \u00ed n\u00f8krum f\u00f8rum v\u00f3ru sett \u00ed verk uttan g\u00f3\u00f0kenning.&nbsp;<br><br>Umbo\u00f0sma\u00f0urin undra\u00f0ist \u00e1, at stovnarnir ikki h\u00f8vdu r\u00e1\u00f0f\u00f8rt seg meira um, hvat kravdist fyri at seta sl\u00edk inntriv \u00ed verk, ella h\u00f8vdu tiki\u00f0 stig til at s\u00f8kja g\u00f3\u00f0kenning til inntrivini fyrr enn \u00ed sambandi vi\u00f0 vitjanina fr\u00e1 umbo\u00f0smanninum.<br><br>Umbo\u00f0sma\u00f0urin v\u00edsti \u00e1, at inntriv, sum eru tvingsil, samb\u00e6rt Tvingsilsl\u00f3gini, krevja g\u00f3\u00f0kenning.&nbsp; H\u00f3ast tvingsil \u00ed serligum f\u00f8rum kann s\u00fdnast at ver\u00f0a ney\u00f0ugur fyri at veita n\u00f8ktandi r\u00f8kt og umsorgan til b\u00faf\u00f3lk, sum hava demens, so skal alt\u00ed\u00f0 gerast ein \u00edt\u00f8kilig meting av st\u00f8\u00f0uni hj\u00e1 einstaka b\u00faf\u00f3lkinum. Inntrivini eiga at ver\u00f0a r\u00e6tta\u00f0i m\u00f3ti einstaka b\u00faf\u00f3lkinum og ikki \u00f8llum b\u00faf\u00f3lkunum sum ein samla\u00f0 eind.<br><br><strong>Vi\u00f0v\u00edkjandi starvsf\u00f3lkum sum ikki tosa\/skilja f\u00f8royskt&nbsp;<\/strong><br>N\u00f8kur avvar\u00f0andi g\u00f3vu til kennar \u00e1v\u00edsan \u00f3tryggleika av, at starvsf\u00f3lk v\u00f3ru \u00e1 vakt, sum ikki skiltu ella tosa\u00f0u f\u00f8royskt. Fr\u00e1 lei\u00f0sluni \u00e1 vi\u00f0komandi stovni var\u00f0 greitt fr\u00e1, at n\u00f8kur starvsf\u00f3lk v\u00f3ru, sum ikki skiltu ella tosa\u00f0u f\u00f8royskt, men at tey v\u00f3ru tilvita\u00f0i um, at hesi skuldu arbei\u00f0a saman vi\u00f0 f\u00f3lki, sum tosa f\u00f8royskt. Lei\u00f0slan helt t\u00edskil, at hetta var ikki nakar aktuellur trupulleiki.&nbsp;<br>Umbo\u00f0sma\u00f0urin v\u00edsti \u00ed hesum sambandi \u00e1, at fyri b\u00faf\u00f3lkini og trygdina \u00e1 stovnunum, er t\u00fd\u00f0andi, at ta\u00f0 alt\u00ed\u00f0 eru starvsf\u00f3lk til sta\u00f0ar \u00e1 deildini, sum kunnu samskifta \u00e1 m\u00e1li, sum b\u00faf\u00f3lkini skilja.<br><br><strong>Myndugleikasamstarv<\/strong><br>Undir vitjanunum var\u00f0 samstarvi\u00f0 millum Demensklinikkina \u00e1 Landssj\u00fakrah\u00fasinum og kommunul\u00e6knaskipanina umr\u00f8tt.&nbsp;<br>Stovnarnir s\u00f8gdu seg f\u00e1a g\u00f3\u00f0a hj\u00e1lp og r\u00e1\u00f0f\u00f8ring fr\u00e1 Demensklinikkini, t\u00e1 tey h\u00f8vdu t\u00f8rv \u00e1 t\u00ed.<br>\u00c1 b\u00e1\u00f0um stovnunum var ynski um at f\u00e1a fastan kommunul\u00e6kna til stovnin, ella at l\u00e6knar komu meira \u00fat \u00e1 stovnin, deils t\u00ed hetta hev\u00f0i givi\u00f0 eina betri t\u00e6nastu, men eisini fyri ikki at br\u00faka so n\u00f3gv t\u00ed\u00f0 upp\u00e1 at samskifta og koyra, sum tey gera \u00ed dag.&nbsp;<br>B\u00e1\u00f0ir stovnarnir vi\u00f0merktu, at t\u00f8rvur var \u00e1 einum eldral\u00e6kna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">kelda: lum 6 nov. 2024<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Umbo\u00f0sma\u00f0urin hevur veri\u00f0 \u00e1 eftirlitsvitjanum \u00e1 tveimum r\u00f8ktarheimum, sum hava deildir til f\u00f3lk vi\u00f0 demens. Eftirlitsvitjaninar \u00e1 r\u00f8ktarheimunum v\u00f3r\u00f0u r\u00e6tta\u00f0ar m\u00f3ti st\u00f8\u00f0uni hj\u00e1 pers\u00f3num vi\u00f0 t\u00fd\u00f0andi s\u00e1larligum virkistarni, demens, sum&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3802,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[131],"tags":[],"class_list":["post-7522","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-folk-og-samfelag"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7522","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7522"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7522\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7524,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7522\/revisions\/7524"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3802"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7522"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7522"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7522"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}