{"id":8471,"date":"2025-01-28T03:32:58","date_gmt":"2025-01-28T03:32:58","guid":{"rendered":"https:\/\/24fo.news\/?p=8471"},"modified":"2025-01-28T03:33:10","modified_gmt":"2025-01-28T03:33:10","slug":"hvussu-nogv-fleiri-almenn-stoerv-kunnu-vit-bera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/2025\/01\/28\/hvussu-nogv-fleiri-almenn-stoerv-kunnu-vit-bera\/","title":{"rendered":"Hvussu n\u00f3gv fleiri almenn st\u00f8rv kunnu vit bera?"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Seinastu tr\u00fd \u00e1rini er starvsf\u00f3lkatali\u00f0 undir almennum r\u00e6\u00f0i \u00f8kt vi\u00f0 \u00fatvi\u00f0 t\u00fasund f\u00f3lkum, me\u00f0an ta\u00f0 privata vinnul\u00edvi\u00f0 n\u00e6rum stendur \u00ed sta\u00f0. Hetta er ein \u00e1lvarsom gongd, t\u00ed hv\u00f8r skal f\u00edggja hetta, og eru vit v\u00eds \u00ed, at \u00f8kt almenn starvssetan gevur okkum betri v\u00e6lfer\u00f0?<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"639\" src=\"https:\/\/24fo.news\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/vinna-alment-storv-jan2025-industri-1024x639.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-8472\" srcset=\"https:\/\/24fo.news\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/vinna-alment-storv-jan2025-industri-1024x639.webp 1024w, https:\/\/24fo.news\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/vinna-alment-storv-jan2025-industri-300x187.webp 300w, https:\/\/24fo.news\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/vinna-alment-storv-jan2025-industri-768x480.webp 768w, https:\/\/24fo.news\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/vinna-alment-storv-jan2025-industri-1170x731.webp 1170w, https:\/\/24fo.news\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/vinna-alment-storv-jan2025-industri-585x365.webp 585w, https:\/\/24fo.news\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/vinna-alment-storv-jan2025-industri.webp 1230w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cd F\u00f8royum veksur ta\u00f0 almenna \u2013 og ta\u00f0 ger ta\u00f0 skj\u00f3tt. Ta\u00f0 v\u00edsa hagt\u00f8l, sum F\u00f8roya Arbei\u00f0sgevarafelag varpa\u00f0i lj\u00f3s \u00e1 \u00ed farnu viku. Hagt\u00f8lini tala fyri seg, t\u00ed me\u00f0an privata vinnan er ste\u00f0ga\u00f0 upp, hevur ta\u00f0 almenna bygt upp og sett f\u00f3lk \u00ed st\u00f8rv sum ongant\u00ed\u00f0 fyrr, h\u00f3ast ta\u00f0 almenna longu er st\u00f3rt \u00ed mun til ta\u00f0 privata.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">F\u00f8roya Arbei\u00f0sgevarafelag heldur, at t\u00ed\u00f0in er komin at ste\u00f0ga \u00e1 og taka gongdina \u00ed st\u00f8rsta \u00e1lvara. Er ta\u00f0 ney\u00f0ugt vi\u00f0 \u00f8llum hesum starvsf\u00f3lkunum undir almennum r\u00e6\u00f0i? Er almenn umsiting vor\u00f0in skj\u00f3tari? Eru borgarar meira n\u00f8gdir vi\u00f0 almennu t\u00e6nasturnar? Og hevur ta\u00f0 almenna fingi\u00f0 meira burtur\u00far st\u00f3ru \u00edl\u00f8gunum, sum eru gj\u00f8rdar \u00ed infrastruktur og KT?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tann v\u00f8ksturin, sum var \u00ed privata geiranum \u00ed 2010\u2019unum, er ste\u00f0ga\u00f0ur seinastu \u00e1rini. H\u00f3ast f\u00f8royskar fyrit\u00f8kur hava v\u00edst \u00e1, at t\u00e6r hava t\u00f8rv \u00e1 arbei\u00f0smegi og betri korum, so tykist ta\u00f0 almenna ikki at hava somu avbj\u00f3\u00f0ingar. Nei, tv\u00f8rtur\u00edm\u00f3ti. Hv\u00ed hevur ta\u00f0 almenna so n\u00f3gv l\u00e6ttari vi\u00f0 at vaksa, me\u00f0an ta\u00f0 privata hevur trupult vi\u00f0 at mennast?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Duga vit n\u00f3g v\u00e6l at f\u00f8ra vinnupolitikk?<br><\/strong>Orsakirnar eru helst fleiri, men ta\u00f0 ber til at v\u00edsa \u00e1 n\u00f8kur vi\u00f0urskifti, sum sannl\u00edkt hava \u00e1virka\u00f0 gongdina. Fyri ta\u00f0 fyrsta hava koronufars\u00f3ttin og kr\u00edggi\u00f0 \u00ed Ukraina skapt \u00f3vissu, h\u00e6gri rentur og minkandi keypiorku. \u00cd \u00f8\u00f0rum lagi hava f\u00f8royskar fyrit\u00f8kur fingi\u00f0 alsamt fleiri byr\u00f0ar at bera. H\u00e6gri l\u00f8narkostna\u00f0, \u00f8kt avgj\u00f8ld, strangari l\u00f3gg\u00e1vu og meira umsitingarligt str\u00ed\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Alt hetta ger ta\u00f0 minni lokkandi at gera \u00edl\u00f8gur, sum \u00f8kja um produktivitetin og skapa n\u00fdggj arbei\u00f0spl\u00e1ss. Men me\u00f0an fyrit\u00f8kurnar hava repa\u00f0 seglini og gj\u00f8rt alt fyri at kl\u00e1ra seg \u00ed truplum t\u00ed\u00f0um, hevur ta\u00f0 almenna \u2013 land og kommunur \u2013 bara hildi\u00f0 fram vi\u00f0 at seta f\u00f3lk \u00ed starv, sum um onki var hent.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fyrsta fortreytin fyri at seta f\u00f3lk \u00ed starv er, at f\u00f3lk vi\u00f0 teimum r\u00f8ttu f\u00f8rleikunum eru t\u00f8k. Og her v\u00edsti starvsf\u00f3lkakanningin, sum F\u00f8roya Arbei\u00f0sgevarafelag gj\u00f8rdi \u00ed fj\u00f8r, at ta\u00f0 vanta f\u00f3lk \u00e1 fleiri \u00f8kjum; serliga yrkisl\u00e6rd og f\u00f3lk vi\u00f0 KT-f\u00f8rleikum. Vit mugu k\u00fdta okkum at \u00fatb\u00fagva f\u00f3lk vi\u00f0 r\u00f8ttum f\u00f8rleikum og gera umst\u00f8\u00f0urnar at seta f\u00f3lk \u00far \u00fatlandinum \u00ed starv smidligar. Hetta minkar um fl\u00f8skuh\u00e1lsarnar \u00e1 arbei\u00f0smarkna\u00f0inum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ein onnur avbj\u00f3\u00f0ing er, at kostna\u00f0urin at reka vinnu er \u00f8ktur munandi seinnu \u00e1rini. Fleiri almenn gj\u00f8ld og avgj\u00f8ld eru h\u00e6kka\u00f0, l\u00f8narkostna\u00f0urin er \u00f8ktur, og l\u00f3gg\u00e1va \u00e1 ymiskum \u00f8kjum hevur \u00f8kt um umsitingarligu byr\u00f0arnar. Ta\u00f0 tykist, sum um vit hava hug at avrita ES-l\u00f3gg\u00e1vu uttan at geva okkum far um, um hetta er skilabesti h\u00e1tturin at r\u00f8kka endam\u00e1linum. Ofta er hann ikki ta\u00f0, og hj\u00e1 f\u00f8royskari fyrit\u00f8ku vi\u00f0 l\u00edtlari umsiting kann ta\u00f0 ver\u00f0a steinur oman \u00e1 byr\u00f0u.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00e1 i\u00f0 uttanh\u00fdsis fortreytirnar eru avbj\u00f3\u00f0andi, er ta\u00f0 serliga t\u00fddningarmiki\u00f0, at vit gera, hvat vit kunnu, fyri at skapa g\u00f3\u00f0ar og for\u00fatsigiligar karmar at reka vinnu \u00ed F\u00f8royum. Og her hava vit ikki duga\u00f0 n\u00f3g v\u00e6l, h\u00f3ast n\u00f8kur \u00e1t\u00f8k hava peika\u00f0 r\u00e6tta vegin. Ta\u00f0 tykist, sum vit hava hug at gloyma almenna vinnupolitikkin, sum var\u00f0 or\u00f0a\u00f0ur \u00ed 2000\u2019unum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Hava vit fingi\u00f0 betri t\u00e6nastur?<br><\/strong>T\u00e1 i\u00f0 ein fyrit\u00f8ka ger \u00edl\u00f8gur, ver\u00f0ur mett um, hvat veksur innt\u00f8kurnar, og hvat kann effektiviserast. Men \u00ed almenna geiranum er trupulleikin, at ongin markna\u00f0ur setur m\u00f8rk fyri starvssetanum. Ta\u00f0 er alt\u00ed\u00f0 pl\u00e1ss fyri fleiri umsitingarf\u00f3lkum, fleiri skrivstovust\u00f8rvum og fleiri umsitingarligum skipanum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00e1 i\u00f0 almenni geirin veksur, skuldi ta\u00f0 \u00ed prinsippinum merkt, at v\u00e6lfer\u00f0in \u00f8kist, vit f\u00e1a betri og skj\u00f3tari t\u00e6nastur, betri umsiting og eina effektivari fyrisiting. Men hava vit s\u00e6\u00f0 ta\u00f0? Hetta er ikki naka\u00f0, sum ofta ver\u00f0ur tiki\u00f0 upp \u00ed almenna kjakinum. Eingin eftirmeting ver\u00f0ur gj\u00f8rd av, um ta\u00f0 almenna veruliga veitir fleiri ella betri t\u00e6nastur, og ta\u00f0 tykist, sum um st\u00f3ru \u00edl\u00f8gurnar, i\u00f0 ta\u00f0 almenna ger \u00ed KT og n\u00fdggjar umsitingar, sum skulu effektivisera og skapa veruligar broytingar, oftast ver\u00f0a verandi \u00e1 papp\u00edrinum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00ed er ney\u00f0ugt at spyrja, um vit f\u00e1a betri v\u00e6lfer\u00f0 og betri t\u00e6nastur av, at starvsf\u00f3lkatali\u00f0 undir almennum r\u00e6\u00f0i heldur fram at vaksa, og eru vit v\u00eds \u00ed, at vit f\u00e1a meira fyri pengarnar?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Effektivisering og f\u00e6rri, sum liva av almennum l\u00f8num<br><\/strong>Ta\u00f0, sum skapar ein sunnan b\u00faskap, er eitt virki\u00f0 og vinnusamt samfelag, har privatar fyrit\u00f8kur hava g\u00f3\u00f0ar karmar at vaksa. F\u00f8roya Arbei\u00f0sgevarafelag heldur, at t\u00ed\u00f0in er komin, at almennu myndugleikarnir fara undir at fyrireika tilt\u00f8k, so at F\u00f8royar ikki detta \u00ed somu fellu sum onnur lond, har almenni geirin hevur vaksi\u00f0 seg so st\u00f3ran, at hann tyngir b\u00faskapin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">F\u00f8roya Arbei\u00f0sgevarafelag er sj\u00e1lvsagt sinna\u00f0 at hj\u00e1lpa almennu myndugleikunum, so vit f\u00e1a f\u00e6rri, sum liva av almennum l\u00f8num, og vit f\u00e1a javnv\u00e1g millum gongdina \u00ed starvsf\u00f3lkatalinum \u00ed t\u00ed privata og t\u00ed almenna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fyrst stig kann vera at ste\u00f0ga \u00f8llum \u00f3ney\u00f0ugum starvssetanum og bert seta n\u00fdggj f\u00f3lk \u00ed starv, um onkur annar fer \u00far starvi. N\u00e6sta stig kann vera at effektivisera almennu umsitingina og br\u00faka t\u00e6r \u00edl\u00f8gur, sum longu eru gj\u00f8rdar \u00ed KT og infrastruktur, til at l\u00e6kka starvsf\u00f3lkatali\u00f0. Tri\u00f0ja stig kann vera at gera ta\u00f0 l\u00e6ttari at reka privatar fyrit\u00f8kur vi\u00f0 l\u00e6gri avgj\u00f8ldum, minni umsitingarligum tr\u00fdsti og einari vinnupolitiskari k\u00f3s, sum styrkir ta\u00f0 privata \u00ed mun til ta\u00f0 almenna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta\u00f0 almenna skal sj\u00e1lvandi veita ney\u00f0ugar t\u00e6nastur, men vit mugu eisini minnast til, at ta\u00f0 eru privatu fyrit\u00f8kurnar og arbei\u00f0spl\u00e1ssini, sum skapa grundarlagi\u00f0 fyri allari v\u00e6lfer\u00f0. T\u00ed er spurningurin, vit \u00f8ll mugu seta okkum:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hvussu n\u00f3gv fleiri almenn st\u00f8rv kunnu vit bera, \u00e1\u00f0renn ta\u00f0 ver\u00f0ur ov n\u00f3gv? Og eru vit fyrireika\u00f0 og n\u00f3g v\u00e6l trimma\u00f0, so vit hava bestu fortreytir, t\u00e1 i\u00f0 brotasj\u00f3gvarnir raka og umst\u00f8\u00f0urnar broytast? Ja, umst\u00f8\u00f0urnar fara at broytast, h\u00f3ast vit ikki vita hvussu. Men ta\u00f0 kann henda knappliga.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><sub><sup>Kelda &amp; mynd: industry.fo 27. januar. 2025 &#8211; \u00c1sko\u00f0an<\/sup><\/sub><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Seinastu tr\u00fd \u00e1rini er starvsf\u00f3lkatali\u00f0 undir almennum r\u00e6\u00f0i \u00f8kt vi\u00f0 \u00fatvi\u00f0 t\u00fasund f\u00f3lkum, me\u00f0an ta\u00f0 privata vinnul\u00edvi\u00f0 n\u00e6rum stendur \u00ed sta\u00f0. Hetta er ein \u00e1lvarsom gongd, t\u00ed hv\u00f8r skal f\u00edggja&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6172,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-8471","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-vinnutidindir-samfelga-24-fo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8471","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8471"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8471\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8474,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8471\/revisions\/8474"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8471"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8471"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}