{"id":9190,"date":"2025-03-03T20:37:38","date_gmt":"2025-03-03T20:37:38","guid":{"rendered":"https:\/\/24fo.news\/?p=9190"},"modified":"2025-03-03T20:37:38","modified_gmt":"2025-03-03T20:37:38","slug":"abendingar-um-laegri-voekstur-og-toervur-a-veruligum-nyskipanum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/2025\/03\/03\/abendingar-um-laegri-voekstur-og-toervur-a-veruligum-nyskipanum\/","title":{"rendered":"\u00c1bendingar um l\u00e6gri v\u00f8kstur og t\u00f8rvur \u00e1 veruligum n\u00fdskipanum"},"content":{"rendered":"\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><em>BT\u00da fer at veksa 5,0% 2025 og 5,7% \u00ed 2026 \u00ed \u00e1rsins pr\u00edsum samb\u00e6rt n\u00fdggjastu meting hj\u00e1 B\u00faskaparr\u00e1\u00f0num. \u00cd 2024 var v\u00f8ksturin \u00ed BT\u00da 3,0% \u00ed \u00e1rsins pr\u00edsum, og ta\u00f0 er l\u00e6gri enn undanfarnu tvey \u00e1rini, t\u00e1 i\u00f0 inflati\u00f3nin var vi\u00f0 til at toga v\u00f8ksturin \u00ed BT\u00da \u00ed leypandi pr\u00edsum upp. \u00cd 2025 og 2026 er ta\u00f0 hinvegin n\u00f8gdirnar av \u00fatflutningi, sum eru vi\u00f0 til at toga v\u00f8ksturin upp, t\u00ed h\u00f3ast kvoturnar l\u00e6kka innan b\u00e6\u00f0i uppsj\u00f3var- og botnfiskar\u00ed, v\u00e6ntast t\u00f8kan av laksi at veksa so miki\u00f0 n\u00f3gv, at \u00fatflutningurin fer at toga b\u00faskaparv\u00f8ksturin \u00ed \u00e1rsins pr\u00edsum upp \u00ed 2025 og 2026. Harafturat gevur almenna n\u00fdtslan og privatu \u00edl\u00f8gurnar eitt positivt \u00edkast til v\u00f8ksturin \u00ed BT\u00da hesi b\u00e6\u00f0i \u00e1rini. H\u00f3ast lutfalsliga st\u00f3ran v\u00f8kstur \u00ed leypandi pr\u00edsum eru \u00e1bendingar um, at realb\u00faskaparligi v\u00f8ksturin er minka\u00f0ur seinasta \u00e1ri\u00f0. &nbsp;&nbsp;<\/em><\/h5>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Bjartskygni\u00f0 er l\u00e6kka\u00f0<\/strong>&nbsp;&nbsp;<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u00fasarhaldini hava fingi\u00f0 l\u00f8narh\u00e6kkan, skattal\u00e6tta og rentul\u00e6kkingar, og inflati\u00f3nin veksur ikki longur vi\u00f0 somu fer\u00f0. Eisini setti starvsf\u00f3lkatali\u00f0 og l\u00f8nargjaldingarnar met \u00ed 2024, og arbei\u00f0sloysi\u00f0 var einans 1% \u00ed januar 2025. T\u00f3 v\u00f3ru ta\u00f0 eitt sindur fleiri h\u00fasarhald \u00ed januar 2025, enn \u00ed br\u00fakarakanningini fr\u00e1 \u00ed summar, sum siga seg j\u00fast f\u00e1a endarnar at r\u00f8kka saman. D\u00fdrka\u00f0a livist\u00f8\u00f0i\u00f0 og varhugin um ein \u00f3tryggari heim er vi\u00f0 til at t\u00e1lma bjartskygni\u00f0 hj\u00e1 f\u00f3lki. Eitt tekin um, at h\u00fasarhaldini eru vor\u00f0in meira varin, er at bilas\u00f8lan er l\u00e6kka\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u00cd vinnuni gongur b\u00e1\u00f0ar vegir<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Me\u00f0an byggivinnan bo\u00f0ar fr\u00e1 f\u00e6rri b\u00edleggingum og minkandi arbei\u00f0st\u00f8rvi komandi \u00e1ri\u00f0, eru b\u00e6\u00f0i handilsvinnan og t\u00e6nastuvinnan meira bjartskygdar og bo\u00f0a fr\u00e1 \u00f8ktum eftirspurningi. Minkandi kvotur ey\u00f0kenna fiskivinnuna, me\u00f0an alivinnan veksur n\u00f3gv um framlei\u00f0sluna \u00ed \u00e1r og komandi \u00e1r. Tali\u00f0 av starvsf\u00f3lkum \u00ed privatu vinnuni l\u00e6kkar, sum er ein broyting samanbori\u00f0 vi\u00f0 undanfarin \u00e1r, og l\u00edkt er til, at st\u00f3ra tilgongdin av \u00fatlendskari arbei\u00f0smegi er h\u00e6sa\u00f0 av. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Almenna n\u00fdtslan veksur<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cd 2024 var almenna n\u00fdtslan st\u00f8rri enn \u00ed 2023, millum anna\u00f0 t\u00ed almenni starvsf\u00f3lkah\u00f3purin vaks, og ta\u00f0 var\u00f0 lati\u00f0 l\u00f8narh\u00e6kkingar og l\u00f8narlyft til ymiskar fakb\u00f3lkar. Almennu \u00fatrei\u00f0slurnar fara framvegis at veksa til f\u00f3lkapensj\u00f3nir vegna eitt vaksandi tal av pensj\u00f3nistum, og l\u00f8nargjaldingarnar veksa somulei\u00f0is hj\u00e1 kommununum komandi \u00e1rini.&nbsp; Umlei\u00f0 20% av teimum, sum \u00ed dag eru 80+ \u00e1ra gomul, eru fastb\u00fagvandi \u00e1 r\u00f8ktar- og ellisheimum. Ver\u00f0ur hetta lutfalli\u00f0 eisini galdandi frameftir, ver\u00f0ur t\u00f8rvurin \u00e1 b\u00fapl\u00e1ssum til fastb\u00fagvandi umlei\u00f0 450 pl\u00e1ss afturat komandi 20 \u00e1rini. Eitt demografiskt trekk upp \u00e1 ta\u00f0 almenna, sum eisini komandi \u00e1rini leggur eitt st\u00f8\u00f0ugt tr\u00fdst \u00e1 enn h\u00e6gri almennar v\u00e6lfer\u00f0ar\u00fatrei\u00f0slur.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Hall \u00e1 f\u00edggjarl\u00f3gini vi\u00f0f\u00f8rir st\u00f8rri l\u00e1nt\u00f8ku<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00darsliti\u00f0 \u00e1 f\u00edggjarl\u00f3gini er mett at ver\u00f0a eitt hall \u00e1 300 mi\u00f3. kr. \u00ed 2025 og enn eitt hall \u00e1 265 mio. kr. \u00ed 2026. Hetta svarar til \u00e1lei\u00f0 1% av BT\u00da \u00e1r undan \u00e1r, sum als ikki eigur at koma fyri \u00ed einum samfelag uttan naka\u00f0 nevnivert arbei\u00f0sloysi\u00f0. Halli\u00f0 m\u00e1 f\u00edggjast vi\u00f0 \u00f8ktari l\u00e1nt\u00f8ku. Ta\u00f0 ber vi\u00f0 s\u00e6r h\u00e6gri rentu\u00fatrei\u00f0slur, i\u00f0 hevur vi\u00f0 s\u00e6r, at ein st\u00f8rri partur av skattainnt\u00f8kunum, skulu n\u00fdtast til at rinda rentur. Orsaka\u00f0 av veksandi talinum av eldri f\u00f3lki, fara \u00fatrei\u00f0slurnar at renna fr\u00e1 innt\u00f8kunum, um ikki bygna\u00f0arligar broytingar ver\u00f0a framdar. Ta\u00f0 er ney\u00f0ugt, at politisku myndugleikarnar skipa samfelagi\u00f0 f\u00edggjarliga skynsamt, solei\u00f0is at ta\u00f0 \u00ed longdini er samsvar millum innt\u00f8kur og \u00fatrei\u00f0slur hj\u00e1 t\u00ed almenna, annars fer almenna skuldin at veksa uttan \u00edhald, og v\u00e6lfer\u00f0in fer at versna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eitt f\u00edggjarpolitiskt regluverk eigur at vera sett \u00ed verk, solei\u00f0is at politiska skipanin \u00e1haldandi st\u00fdrir eftir grei\u00f0um f\u00edggjarpolitiskum m\u00e1lum fyri komandi 5 og 10 \u00e1rini.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Rationaliserings\u00e6tlanir mugu gerast fyri \u00f8ll v\u00e6lfer\u00f0ar\u00f8kini<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cd F\u00f8royum eru n\u00f3gvar sm\u00e1ar stovnseindir, b\u00e6\u00f0i \u00ed almannaverkinum og \u00e1 f\u00f3lkask\u00fala- og eldra\u00f8kinum. Sm\u00e1ir stovnar krevja eitt h\u00e6gri starvsf\u00f3lkatal fyri hv\u00f8nn br\u00fakara samanbori\u00f0 vi\u00f0 um stovnarnir eru st\u00f8rri. B\u00e6\u00f0i eldra- og dagstovna\u00f8ki\u00f0 eru st\u00f3r, krevjandi \u00f8kir, sum liggja hj\u00e1 kommununum. Kommunurnar eru sera ymiskar \u00ed st\u00f8dd, aldursamanseting av \u00edb\u00fagvum og innt\u00f8kugrundarlagi. Ney\u00f0ugt er hj\u00e1 politiska myndugleikanum at endursko\u00f0a kommunubygna\u00f0in ella skipanina millum land og kommunur, t\u00ed allar kommunur koma ikki at megna tr\u00fdsti\u00f0 \u00e1 v\u00e6lfer\u00f0art\u00e6nasturnar.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cdt\u00f8kiliga \u00e1tti landsst\u00fdri\u00f0 eisini at sett&nbsp;eina nevnd at koma vi\u00f0 n\u00e1greiniligum rationaliserings\u00e6tlanum innan \u00f8ll tr\u00fd st\u00f3ru v\u00e6lfer\u00f0ar\u00f8kini: almannaverki\u00f0, heilsuverki\u00f0 og sk\u00falaverki\u00f0. Eindarkostna\u00f0irnir mugu l\u00e6kkast, annars fara samla\u00f0u almennu \u00fatrei\u00f0slurnar bara at veksa uttan \u00edhald n\u00e6stu mongu \u00e1rini. T\u00ed er t\u00f8rvur \u00e1 umfatandi n\u00fdskipanum \u00e1 \u00f8llum v\u00e6lfer\u00f0ar\u00f8kjum.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>F\u00f8royingar eiga at f\u00e1a sum mest fyri hv\u00f8rja kr\u00f3nu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fyri at tryggja eina bur\u00f0adygga samfelagsmenning m\u00e1 javnv\u00e1g vera millum n\u00fat\u00ed\u00f0 og framt\u00ed\u00f0, har \u00edl\u00f8gur gagna komandi \u00e6ttarli\u00f0um uttan at skapa eina ovurst\u00f3ra f\u00edggjarliga byr\u00f0u. T\u00ed er ney\u00f0ugt at ra\u00f0festa r\u00e6tt millum samfelagsligar t\u00e6nastur sum b\u00faspl\u00e1ss \u00e1 ellisheimum, undirst\u00f8\u00f0urkervi\u00f0, \u00fatb\u00fagvingarskipan, KT-verk\u00e6tlanir og anna\u00f0.&nbsp;F\u00f8royar eiga at f\u00e1a sum mest fyri hv\u00f8rja kr\u00f3nu og t\u00ed eiga kost-nyttu greiningar at ver\u00f0a gj\u00f8rdar av st\u00f3rum verk\u00e6ltanum, solei\u00f0is at verk\u00e6tlanir, sum geva st\u00f8rst samfelagnyttu ver\u00f0a ra\u00f0festar fyrst.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.landsbankin.fo\/fo-fo\/buskaparra%C3%B0i%C3%B0\/fragrei%C3%B0ingar\">Les v\u00e1rfr\u00e1grei\u00f0ingina hj\u00e1 b\u00faskapar\u00e1\u00f0num her<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><sub><sup>Kelda: Landsbankin 3 mars 2025<\/sup><\/sub><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>BT\u00da fer at veksa 5,0% 2025 og 5,7% \u00ed 2026 \u00ed \u00e1rsins pr\u00edsum samb\u00e6rt n\u00fdggjastu meting hj\u00e1 B\u00faskaparr\u00e1\u00f0num. \u00cd 2024 var v\u00f8ksturin \u00ed BT\u00da 3,0% \u00ed \u00e1rsins pr\u00edsum, og ta\u00f0&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9191,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[131],"tags":[],"class_list":["post-9190","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-folk-og-samfelag"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9190","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9190"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9190\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9192,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9190\/revisions\/9192"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9190"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9190"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/24fo.news\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9190"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}