Longu 19. september visti Fiskimálaráðið, at stórar skerjingar vóru á veg í makrel- og svartkjaftakvotunum, men hesa vitan helt tað aftur. Tað reisir álvarsligar spurningar um ábyrgd, trúvirði og rættartrygd í politiska arbeiðinum.
Ógvusligt tilmæli frá ICES
Nýggjastu ICES‑tilmælini fyri 2026 vísa á ein dramatiskan niðurskurð í føroysku pelagisku stovnunum:
- Makrelur: Tilmælið er 174.357 tons, ein skerjing á 70% í mun til 2025. Gýtingarstovnurin er fallin niður um bæði Btrigger og Blim, og veiðitrýstið er nógv oman fyri burðardygga markið. Allar lampur lýsa reytt.
- Svartkjaftur: Tilmælið er 851.344 tons, ein skerjing á 41%. Gýtingarstovnurin minkar skjótt vegna vánaliga tilgongd síðani 2022, og veiðitrýstið er meira enn tvífalt oman fyri burðardygga hámarkið.
- Norðhavssild: Tilmælið er 533.914 tons, ein hækking á 33%. Góðu árgangirnir frá 2021 og 2022 geva vón um bata, hóast stovnurin framvegis liggur beint undir burðardygga markinum.
Vánaligt arbeiðslag í stjórnini
At Fiskimálaráðið hevði vitan um ávaringina longu 19. september, men ikki kunnaði løgmann, Fíggjarmálaráðið og tingið, hevur reist álvarsligar spurningar um arbeiðsgongdina í stjórnini. Týðandi upplýsingar, sum kundu havt beinleiðis ávirkan á fíggjarlógararbeiðið og vinnuligu metingarnar, vórðu ikki lagdar fram í rættari tíð.
Jacob Vestergaard, løgtingsmaður, sigur, at fíggjarlógin er viðgjørd á skeivum grundarlagi. Torbjørn Jacobsen, fyrrverandi fiskimálaráðharri og nú borgarstjóri í Runavíkar kommunu, heldur, at sitandi fiskimálaráðharri skuldi havt kunna løgmann beinanvegin, og at hann ikki hevur røkt starvið á fullgóðan hátt.
Fleiri tinglimir, sum fyrr søgdu, at Vestergaard var “frekur”, tá hann legði fiskimálaráðharran undir at lúgva, síggja nú, at hann hevði rætt.
Landskassin undir trýsti
Makrelur og svartkjaftur eru millum høvuðsinntøkukeldurnar hjá føroyskum fiskiskapi. Ein skerjing á ávikavist 70% og 41% fer at merkjast hart í útflutningsinntøkunum og í landskassanum.
- Makrelur hevur verið ein av mest lønandi útflutningsvørunum hjá Føroyum. Ein skerjing av hesum slagnum kann kosta landskassanum hundratals milliónir krónur.
- Svartkjaftur er lykilvøra í altjóða fóður‑ og fiskimjølsmarknaðinum. Ein skerjing á 41% fer at merkjast bæði í føroyskum verksmiðjum og í handilsjavnvágini.
- Norðhavssildin gevur eina ávísan mótvekt við 33% hækking, men hon er ikki nóg stór til at viga upp fyri tapini í hinum stovnunum.
Altjóða keyparar og samstarvspartar fylgja støðuni tætt, tí Føroyar eru ein av høvuðsveitarunum av pelagiskum fiskasløgum til evropeiska og asiska marknaðin.
Rættartrygdin í vanda
Málið er ikki bert ein fiskivinnuspurningur. Tað snýr seg eisini um hvussu álítandi løgtingsarbeiðið er, tá ráð hava afturhildið so týðandi upplýsingar undir viðgerðini av fíggjarlógini.
At fíggjarlógin varð løgd fram uttan at taka hædd fyri einum niðurskurði av hesum slagnum, setur álvarsligar spurningar við bæði ábyrgd, trúvirði og rættartrygd í føroyskum politikki.
