Íslendski forsetin Halla Tómasdóttir og maður hennara Björn Skúlason vitjaðu Runavíkar kommunu í dag. Vitjanin byrjaði í Eysturoyartunlinum, har ið Teitur Samuelsen og Uni Danielsen greiddu frá verkætlanini og gongdini. Haðan varð akað inn á Skála, har ið stjórin Mouritz Mohr greiddi frá virksemi teirra í MEST – við serligum atliti til nýggju turrdokkina. Síðan vitjaði fylgið nýggju svimjihøllina í Runavík, har ið stjórin Sonya og borgarstjórin greiddu frá. Á Bakka tók Regin við fylgi ímóti, og eftir tað lá leiðin inn og niðan á garðar í Søldarfirði, har ið Lena og Jákup tóku ímóti við øllum tí besta sum føroyski køkurin megnar. Hesa løtuna uppi á Gørðum fluttu forsetin og borgarstjórin fram hvør sína røðu, og borgarstjórin mælti sær soleiðis fyri munni:
Kæri forseti Íslands, Halla Tómasdóttir, og Björn Skúlason, húsbóndi.
”Maðurinn deyr, ef þú tekur brauðið frá honum, en hann visnar án drauma.” Þannig tekur Jón Kalman Stefánsson til, og í öðru samhengi segir hann í bókinni Harmur Englanna: ”Hafi djöfullinn skapað eitthvað í þessum heimi, fyrir utan peninga, þá er það skafrenningur uppi á fjöllum.”
Fyrir fleiri öldum síðan héldu forfeður okkar, þreyttir af erfiði og vónleysi, veginn vestur á bóginn, kannski ekki af svengd, en héldu fast við drauminn um eitthvað styrkjandi heldur en það, sem var hversdagslegt við strendur Noregs. Skafrenningur á fjøllum var frekar eggjandi en túnið heima.
Þetta tókst, og fólkinu í löndunum, í Færeyjum og Íslandi, hefur líðið betur, þrátt fyrir að leiðin upp á við hafi verið erfiðari en hjá flestum öðrum, já, hjá flestöllum. Allt krafðist nýrrar byrjunar – nýji tíminn kom frá fólkinu og meira að segja tungumálið gátum við haft með okkur.
Stóra sálmaskáldið okkar, Mikkjal á Ryggi, sagði einu sinni: ”Nei, heppnin er í kjölfari nágrannans.” Þrátt fyrir ólíkar, hevur samskiptið og að auki vináttan þjóðanna á milli verið bæði drjúg og góð. Að mestu leiti stöndum við á eigin fótum hvað viðvíkur vinnu og menntun.
Ein margra þessara sagna er um langafa mínn, Pól Nikláa Danielsen, sem var fyrsti borgarstjórinn á þessu svæði. Hann kom sem stýrimaður um borð án skólagöngu á skútunni Sprite, árið 1882, þegar skipstjórinn Niklas á Trappuni fékk bráðan enda. Þeir vóru á veiðum undir Íslandi, og Niklas var einasti stýrimaður um borð. Nú vóru góð ráð dýr, en þeir sáu inn á land. Sigldu til Reykjavíkur með skipstjórann og fengu hann grafnan í íslenska jörð, – svo héldu þeir aftur út á miðin og veiddu vel. Nú skipti sköpun, því sjálfir höfðu þeir ekki fundið Færeyjar aftur. Aftur inn í høfuðborg Íslands, og nú valdi langafi okkar at fara í göngutúr niður Laugaveginn að kaupa inn undir sig, og bankaði á hverja einastu dyr til að spyrja, hvort stýrimaður væri í húsinu. Að enda fann hann Matthías Þórðarson, sem hafði hæstu nautisku mentun frá stýrimannaskólanum í Bogö í Danmørk. Hann játaði at sigla með þá til Færeyja. Og stuttu síðar hélt langafi af stað til Bogö, með sömu mentun og Matthías, sennilega með sæmilegum íslenskum hugmyndum frá heimferðinni með Sprite. Til viðbótar við drjúga sjávarsögu varð hann fyrstur af öllum borgarstjóri í sóknini árið 1912.
Margt hefur skeð þarna í öldinni eftir þetta. Runavíkur byggðin er þriðja stærsta í landinu, rétt undir hinum báðum, og heldur áfram að vaksa. Er vinabær Ísafjarðar og Múlaþings í nágrannalandinu. Tæplega 5000 mans búa í 15 þorpum, og mikilvægt er að þorpin hvert fyrir sig hafi það gott, þannig að grundvøllurinn verði eins fjølbreyttur á öllum sviðum yfirleitt, vinnulega og mentunarlega.
Við búum ekki í Færeyjum af praktískum ástæðum, sagði einhver, en við reynum alsamt að aðlaga okkur að kringumstæðunum, svo hafa við fyrir löngu sýnt fram á, að hægt er að lifa vel og lengi í landinu. Alskonar virki sýna þetta, og nýji hluti skipasmiðjunnar á Skála, sem er í gerð, sýnir að skipin eru nú orðin svo stór í vafi, miðað við Sprite árið 1882, að áhafnirnar lifa og virka undir eins öryggum kringumstæðum og hægt er.
Fólkið er meira en líffræðilegir skrokkar, sál og andi þurfa líka að fá eitthvað að borða, þess vegna hefur kommunan reynt að lata til skarar skríða bæði í skólamálum og íþróttum. Draumar um líf, betra líf, mega ekki minka, og þess vegna er nauðsynlegt að byggðarlagið og einstaklingurinn ábyrgist og sjái um að hlaða vörðuna, sem er undirstaða þess, að hver og einn getur notið sín. Tungumálið hefur mikið að segja, og er vissulega ástæðan fyrir að bæði Færeyjar og Ísland gegn öllum síðum smáþjóða, sýna sig i verki. Hins vegar, eins og Vígdís Finnbogadóttir fyrrverandi forseti Íslands, einu sinni sagði eftir að ég á ráðstefnu í Kaupmannahöfn hafði spurt hana, hvort Færeyjar væri ekki of lítlar til at verða lýðveldi, svaraði: ”Þjóð er ekki magn, heldur gæði.” Þetta var þegar við reyndum að raðfesta þjóðina sum ríki, sú stund kemur fyrr enn varir, þótt ég sé kannski of hlutdrægur til að koma við slíkum einmitt í dag.
Per aspera ad astra. Þrátt fyrir einstaka örðugleika siglum við í kjölfari stjarnanna, og hugurinn léttir sér á. Á því Herrans ári 2000 hélt ég ræðu í Háskólabió, sem menntamálaráðherra. Leyfði mér þá að endurtaka þessa setningu úr einum af góðu lögunum hans – Bubba Morthens – : “Þeir sem enga hugsjón hafa, halda kannski að hamingjan sé fólgin í, að hreyfast ekki úr stað.” Kroppar með engar hugsjónir eru ekki framtíðin. Bubbi heyrði ræðuna í Ríkisútvarpinu, tók fyrstu og bestu flugvel frá Akureyri, og næsta morgun töluðu við tveir og Björn Bjarnason um daginn og veginn yfir kaffibolla á Hótel Borg í Austurstræti.
Fyrir örfáum árum vorum við á sunnudegi í kirkju og altarisgöngu í Vestmannaeyjum. Frægi presturinn, Kristján Björnsson, var með hugleiðingar í Landakirkju, sem einu sinni var innilokuð af eldsvoða, úr frumnámum jarðar, um tvö orðataka Salamons: “Hugmóð er framar en uppgjöf, og passar sig að detta ekki. Það er betra að vera lítillátin gagnvart aumingjum en að skipta á milli sín veiðini með reypi.”
Lífið er að mestu leyti spurning um jafnvægi. Hversdaglslega meðal fólks, og nú þegar stríð er í gjörvöllum heimi, gætu fleiri lært af góða samstarfinu milli nágrannaþjóða í Norðurhöfum, Færeyjum og Íslandi, sem hefur verið og væntanlega heldur áfram með sama dugnaði.
Takk fyrir heimsóknina.
(Bjarni Árting Rubeksen tók myndirnar)
Kelda & myndir: runavik.fo 23. juni 2026
