written by OML 12. juli 2019
Hoyrdi Fiskimálaráðharran tosa í pressuni um velduga vøksturin í útróðri og málaði hann eina mynd av einum blómandi útróðri
– Men hetta fakta. Talva frá vørn.
Savnsmynd 24.fo
Latest in Vinna
Greinin er frá august 2017 og flutt yvir á 24fo.news í dag so hon kann koma í greinasavnið og verða til skajls fyri eftirtíðina.
Óneyðugt við øsing um fiskidagarnar
written by OML 13. august 2017 – Axel Hansen -nevndarlimur, Føroya Fiskimannafelag
Fiskidagarnir eiga at verða ásettir fyri í minsta lagi eitt ár, sigur Axel Hansen, FF-nevndarlimur, í hesi grein. Men krøv um rist í troli og um at flyta á aðra fiskileið, tá ov nógvur ungfiskur er í veiðuni, eiga at setast beinanvegin, heldur hann.
Fiskimálaráðharrin hevur fingið mangt høggið fyri sínar kollveltandi ætlanir um fiskivinnunýskipan, og tí er tað ringt at skilja, at hann nú nærum biður um bál og brand í sambandi við uppskotið um fiskidagar, sum hann hevur borið í Løgtingið.
At koma við einum uppskoti um at áseta fiskidagar fyri bara fýra mánaðir er púra burturvið. Serliga tá ongin kennir fortreytirnar fyri ásetingini fyri alt 2018, sum hann síðani skal gera uppskot til, og sum Løgtingið skal samtykkja fyri árslok.
Samgonguleiðararnir siga semju vera um at bíða við at fara yvir til kvotuskipan. Fyribils til 1. januar 2019. Orsøkin er, at stundir eru ikki til at umkalfatra alla vinnuna og seta eina kvotuskipan í gildi longu á nýggjárinum, tá fiskivinnunýskipanin annars skal setast í gildi.
Onki álit er á stovnsmetingunum, sum skulu verða grundarlag undir umsitingarætlanunum, tí onki álit er á Magnusi Heinasyni, sigur Axel Hansen.
Lat meg beinanvegin gera púra greitt, at Føroya Fiskimannafelag grundleggjandi er ímóti at skipa botnfiskiskapin við kvotum og heldur, at vit skulu halda fast um fiskidagaskipanina eisini eftir 1. januar 2019.
Fiskimálaráðharrin vil tó nakað annað, tó at hann og myndugleikarnir undir ráði hansara skulu hava meira tíð at fyrireika skiftið til kvotur. Men hví so í allari víðu verð fara at skapa rumbul um fiskidagarnar í hesi fyrireikingartíðini? Hevur fiskimálaráðharrin kanska ov fáar trupulleikar av sjálvari fiskivinnunýskipanini at berjast við?
Sjálvandi eiga fiskidagarnar at verða ásettir fyri í minsta lagi eitt ár, sum tað altíð hevur verið gjørt eftir galdandi lóg. Og ætlar samgongan at halda fast um, at farast skal yvir til kvotur 1. januar 2019, so er skilabest nú at áseta fiskidagarnar í einum líka til tá.
Teir lógarteknisku trupulleikarnir, sum kanska eru, millum annað við tað at veiðuloyvini verða strikað, tá fiskivinnunýskipanin verður sett í gildi, skulu jú loysast kortini. Tí er tað onki argument fyri at fara at petta fiskiárið sundur í bitar.
Sum hoyringspartur hevur Fiskimannafelagið tó fingið at vita, at høvuðsorsøkin til hetta løgna útspælið hjá fiskimálaráðharranum skyldast atlitið til stovnsrøkt og umsitingarætlanir, sum skulu verða mest týðandi stýringsamboðini í fiskivinnunýskipanini.
Men tá tað nú var neyðugt at útseta kvotuskipanina, tí stundir hvørki hava verið til at fyrireika hana ella til at fáa yvirlit yvir avleiðingarnar av henni, hví so ikki eisini bíða við umsitingarætlanunum?
Ongin botnfiskastovnur er so illa fyri, at hann kollapsar av tí, at fiskidagarnar hesaferð verða ásettir eftir vanligum leisti fyri eitt ár, sum vanligt er, ella fyri hálvt annað ár.
Eitt er tó vist, at krevur kvotuskipanin drúgva fyrireikingartíð, so krevja umsitingarætlanir tað í enn størri mun.
Ongin veit enn, hvussu hesar umsitingarætlanirnar skulu gerast. Men vit hava fingið at vita, at tær skulu byggja á stovnsmetingar hjá Havstovuni, og vit vita eisini, at ongin, sum hevur sít virki á sjónum, hevur álit á hesum stovnsmetingunum.
Tað álitið er ikki til staðar, tí álitið á høvuðsamboðið hjá Havstovuni – Magnus Heinason – ikki er til staðar. Magnus Heinason kann ikki brúkast til at fáa tað taltilfarið til vega, sum stovnsmetingarnar, við tí sum hongur upp í teimum, verða grundaðar á.
Men eitt nýtt havrannsóknarskip skal smíðast nú og verður ætlandi liðugt um eini tvey-trý ár. So hví ikki bíða eftir tí og lata tað í tøttum samstarvi við vinnuna gera neyðugu kanningarnar og stovnsmetingarnar at gera umsitingarætlanirnar út frá?
Eitt nógv tættari samstarv millum Havstovuna og vinnuna var eisini eitt, sum fiskimálaráðharrin lovaði at skunda undir beinanvegin, tá vit høvdu teir fyrstu hoyringsfundirnar um fiskivinnunýskipanina fyri meira enn hálvum øðrum ári síðani. Onki er tó hent á tí økinum.
Álitið hjá fiskimonnum á føroysku fiskifrøðina er sera vánaligt. Ikki bert orsakað av Magnusi Heinasyni, men eisini tí, at alt ov lítið og vánaligt samskifti og samstarv er millum fiskifrøðingarnar og tey, sum virka á sjónum.
Eg ivist onga løtu í, at fær Havstovan betri amboð – havrannsóknarksipið – og eitt skipað samstarv og samskifti verður millum hana og tey, sum fiska, so ber eisini til at byggja álitið uppaftur.
Til dømis kundi Havstovan í samstarvi við vinnuna gjørt royndir við línu á Føroya Banka og við troli við rist á ymsum stongdum leiðum.
At gera slíkar royndir saman, har partarnir síggja, hvussu teir hvør í sínum lagi arbeiða, fer at beina burtur allan mystikkin fyri í staðin at skapa forstáilsi og álit ímillum partarnar.
Men sjálvt um fiskimálaráðharrin steðgar eitt sindur á við umsitingarætlanunum, so eru onnur átøk, sum kunnu gerast beinanvegin, og sum Fiskimannafelagið eisini hevur víst á fyrr.
Til dømis eigur kravið um rist at verða sett nú. Havi ilt við at skilja, hví tann kunngerðin ikki langt síðani er lýst, tí tað man vera minst eitt ár síðani, at fiskimálaráðharrin segði seg ætla at seta krav um rist.
Vert er tó at hava í huga í tí sambandinum, at tað bert gevur meining at krevja rist, har ungfiskur er. Á leiðum, har bara stórur fiskur er at fáa, sum til dømis á ytru leiðunum, er ongin orsøk at krevja rist, tí tá vil hon bert órógva arbeiðið umborð uttan at gera nakra nyttu.
Eisini eigur fiskimálaráðharrin beinanvegin at syrgja fyri, at mannagongdirnar verða broyttar, tá trolarar gera hál við ov nógvum ungfiski í.
Sum er hava skipini skyldu at boða frá, tá sovorðin hál verða gjørd, men ikki fyrr enn Vørn hevur lýst bráfeingis veiðibann í útvarpinum, skal fiskiskapurin steðgast.
Ofta er lagamanni at gera fleiri hál á sama stað, frá tí at fráboðan um ov nógvan ungfisk er latin Vørn, til veiðibannið er lýst.
Tí eigur krav at setast um, at skip ikki bara boða frá, men eisini beinanvegin flyta, tá prosentparturin av ungfiski í einum háli fer upp um loyvda markið. Soleiðis var tað fyrr, men av óskiljandi orsøkum er hetta broytt einaferð í tíðini.
Axel Hansen
nevndarlimur, Føroya Fiskimannafelag
Greinin er frá august 2017 og flutt yvir á 24fo.news í dag so hon kann koma í greinasavnið og verða til skajls fyri eftirtíðina. Og tað er at fegnast um, at tað í dag gongur munandi betur í fiskivinnuni enn tá greinin var skriva
Fiskivinnutjóðin við eitt vegamót
written by OML 2. august 2017 – Óli M. Lassen *Grein til skjalasavnið á 24fo.news
Seinastu mongu árini er farðin fram ein vinnupolitikkur í áhaldandi hevur gjørt umstøðurnar hjá fleiri vinnurekandi í fiskivinnuni mestsum pura ógjørligar. Hetta hevur ført til stóra fragongd í okkara høvuðsvinnu, og har fleiri feløg innan botnfiskaveiðu hava tað trupult.
Eg havi í yvir 20 ár arbeitt við fiskivinnupolitikki og havi eg gjørt roknskapargreiningar og fiskivinnuhagtøl vegna Fiskimálaráðið, verið í Vinnunevndini hjá Løgtinginum og greitt frá gongdini og útlitini hjá teimum feløgum í reka húkaveiðu. Nógv av tíð eg havi ført frám seinastu árini er tíðanverri gingið út. Spurningurin er nú, hvussu kunnu vit viðgerða fiskivinnuna sum ein nátturligan part av okkara samfelag og betra grundarlagið hjá vinnufeløgum í reka fiskivinnu eftir heilt vanligum vesturlendskum modellum. Eg komi her at vísa á, eina marknaðarskipan og nýskipan í tveimum Diamantum seinast í hesu greinarøð/ tema.
Óli M. Lassen siviløkonomur og reiðari
Vinnan og samfelagið
Eitt land mennist í takt við menningina hjá vinnufeløgum, vinnugreinum og tí almenna geiranum. Tað er altíð eitt samanspæl millum vinnuna og tað almenna í tryggjar framgongd hjá einum landi og vinnugreinunum í landinum.
Óli M. Lassen
siviløkonomur – reiðari
Í Føroyum hava vit seinastu árini gloymt hvat tað er at føra vinnupolitik sum vit kenna hann í londunum ið vit vanliga samanbera okkum við. Tí eru vit í dag í eini støðu, har hvørki Landsstýrið, Løgtingið ella umsiting hava evna at føra ein hóskandi vinnupolitikk, tá tað kemur til fiskivinnuna. Reiðarafelagið er eisini fari av kós, tá teir tosa um at vinnan kann gjalda tilfeingisgjøld og góðu støðuna í vinnuni. Tí er neyðugt at seta vinnuna í perspektiv og byrja at viðgerða veruligu støðuna.
Hetta kann lýsast í stuttum: Í Føroyum hava vit ein heimaflota sum hevur silgt í tungum sjógvi í nógv ár. Vit hava nøkur partafeløg í reka flakatrolarar og hava hesi góðan rakstur. Og so hava vit feløg í reka ein uppisjóðarflota sum hevur metgóðan rakstur og har møguligt er at fáa eykaskatt / tilfeingisgjald um man frá landinum heldur at enn meir peningur skal takast frá partafeløgum í reka fiskivinnu. Alt anna tos er púra burturvið. Roknskaparteknist er tað bert har, ein kann síggja at metgóður vinningur er staðfestur, og er hetta serliga orsaka av góðum rættindum / kvotum eftir 2010.
Hvat hendir tá fólk selja vinnuvirksemið
Neyðugt er at kenna til grundleggjandi vinnuviðurskiftir fyri at kunna viðgera vinnuna sakliga
Fyrst í 90´unum var støðan sera vánalig her á klettunum og vóru tað tá fólk í keyptu vinnutól í hesum sváru tíðum. Virðini ella virðisásetingin á vinnufyritøkum vóru ikki av teymum hægstu.
Fleiri av teimum í keyptu í ringu tíðunum og seldu aftur nøkur ár seinri, fingu góðan vinning. T.d. kann nevnast: tá nakrir mans keyptu eina smiðju og virðið hækkaði munandi, tí lønsemið var batna tá tíðirnar gjørdist betri og skip komu aftur í vinnu. Eisini tey í seldu heilsølur, timburhandlar, handilsbygningar o.a. hava fingi góðan vinning. Tað er alment kent, at tann í hevur orku at keypa í ringum tíðum, kann gera ein góðan handil seinri.
Peningur fer altíð úr vinnum / vinnugreinum
Um nakrir persónar velja at selja t.d. eina smiðju, heilsølu ein timburhandil ella ein stóran handilsbygning og fáa 10 tals milliónir í vinningi fyri vinnufyritøkuna, ja so fara pengar úr hesum vinnum, og hesi fólk verða mett at vera sera dugnalig. Men tá tað sama hendir í fiskivinnuni, tá onkur fer úr og selur við vinningi so fara pengar úr vinnuni, men nú er heilt galið og alt fer upp at garta. Fólk gloyma, at eingin reiðari bert hevur keypt eitt skip. Allir hava keypt eina vinnufyritøku / skip frá bankanum ella onkrum vinnulivspersónum sum vilja úr vinnuni og keypið er sum oftast skip við rættindum, ið goldið verður fyri. Hetta er altíð til marknaðarprís, sum er just tá og broytist hesin sjálvandi eftir útlitum í vinnuni. Sjálvt um reiðarin veit, at kvotur ella fiskidagar broytast, so er tað landið ið skal skipa soleiðis fyri, at týðandi vinnugreinar í landinum ikki fara fyri bakka.
Luft í politisku skipanini, veiðutrýst og metgóð støða í Fiskivinnuni ?
Tá tað ikki verða brúktir fiskidagar, so kalla politikkarar hetta fyri luft í skipanini, men gloyma at dagaskipanin just leggur upp til hetta, at minni roynd er, tá lítið er til av fiski. Men tá man ikki loyvir feløgum at lata dagar til aðrar og hevur eina reglu í sigur, at um tú ikki nýtir meir enn 60% av døgunum kanst tú ikki lata nakran dag árið eftir. Hetta er púra í andsøgn við høvuðsendamálið við skipanini. Hetta er at gera vinnukarmarnir hjá vinnuni enn meiri truplar.
Tað var ongantíð meiningin at vinnufeløg skuldu niðurpínast við raffineraðum politiskum snildum og at fólk skuldu tvingast at selja teirra vinnutól /partabrøv, tí man politiskt ikki vildi føra vanligan vinnupolitikk. Hetta skal eg venda aftur til.
Fiskifrøðingarnir tosa um eitt hugtak ið teir kalla veiðutrýst. Hetta er eitt búskaparligt hugtak í hevur samband við (effektivitet og produktivitet) “insettur kapasitetur”. Og kann ikki nýtast til at siga nakað skilagott um støðuna hjá einum fiskistovni, húgtakið hoyrir ikki heima her.
Sum talvurnar her visa, so eru húkadagar farnir frá 33.000 døgum tá tað var mest roynd, niður í 7.000 dagar so her er munandi lægri effektivitetur og produktivitetur. (Her kann nevnast at talan er um somu skip og somu egningarmaskinir sum í 90´unum) So grundleggjandi nýta vit eisini her ørkymlandi hugtøk og skuldu teir heldur nýtt orð, “tað lívfrøðiliga trýstið á stovnin”.
Skuldin hjá flotanum
Politikkara tosa mangan um, at skuldin hjá heimaflotanum er so stór og at tað gongur metgott í fiskivinnuni. Skuld í mun til hvat ? Roknskapargreiningar hava víst, at tað gongur sera illani hjá heimaflotanum og eini 1.600 til 1.800 fólk eru farin úr flak- & fiskivinnuni. Hvar gongur tað val og í mun til hvat ? Hví hava vit ongan nýggjan flakatrolara ?
Uppusølu av rættindum og skattan av yvirnormalum profitt
Tað verður mangan ført fram, at økonomar siga at man ger so og so. Men ikki er tað so, at undirvísing á hægri læristovnum leggur áherðslu á, at tosa um sølu av rávørum á einari uppusølu ella tos um vinnufyritøkur í hava yvirnormalan profitt og skattan av hesum. Hetta er mest kent tá tosa var um oljufeløg í gjørdi sær dælt, í tilafturskomnum londum.
Hvørjir eru teir professarar og lærubøkur í tosa um uppusølu av fiskirættindum hjá einum landið, har hetta er høvuðsgrundarsteinur undir landinum ?
Á universitetum og lærustovnum verður heldur tosa um vinnugreinar og hvussu lond mennast og samanspælið millum alment og privat og hví lond mennast so ymist og hvussu er kappingarstøðan er o.a. .
Vinnan, lønsemið, fígging og yvirnormalur profittur
Fiskivinnan er eyðkend av, at vit hava eldri skip og hava vit sum land ongantíð megna at endurnýggja botnfiskaflotan uttan stuðul og hevur lønsemið so gott sum altíð verið sera vánaligt. Hetta vísa eisini allar tær roknskapargreiningar í hava veri gjørdar av heimaflotanum. Hartil hava reiðaríðini veri noydd at keypa dagar undir Føroyum og kvotu við Ísland bara fyri at royna at yvirliva.
Tey seinast árini eru eisini nógv skip løgd. Bara í línuflotanum eru 10 skip færri enn fyri fáum árum síðani. Partafeløgini – Skipini hava eina skuld / virðið ið er ein brøkpartur av einum nýbygningi. Tí er ikki møguligt at byggja nýbygningar, hvørki til heimaflotan ella flakatrolarar, tí kostnaðurin er so høgur í mun til rakstur. Eitt ísfiskalínuskip kostar minst 70 til 100 milliónir. At byggja ein flakatrolara kostar einar 180 til 250 milliónir krónur. Norðmenn byggja Frystilínuskip fyri einar 150-180 mió. nok. Ein ísfiskatrolari kostar sikkurt alt millum 60 og einar 120 milliónur kr. Sum flest vita, so eru fíggingarmøguleikarnir sera vánaligir, orsaka av vanaliga lønseminum hjá heimaflotanum, tí er ómøguligt at byggja nýtt. Hvat ætla vit sum fiskivinnutjóð ? Hvussu skulu vit í framtíðini fiska upsa, tosk og hýsu ?
Bert uppisjóvarflotin megnar at endurnýggja seg
Tí er tað bert innan uppisjóðarflotan, at tað eru feløg / reiðaríðir, ið hava orku og lønsemið til at byggja nýtt, og møguliga eisini rinda eykaskatt av rættindinum til tilfeingið. Alt anna tos er møsn og tí má orkan leggjast í, at fáa betur rakstur hjá okkara fjøltáttaðu fiskivinnu og tað er her nýskipanin skal hava fokus.
Hvussu betra vit lønsemið hjá heimaflotanum
Hvussu megna vit at byggja nýggj skip til okkara fiskimenn og fáa reiðaríðir ið megna at reka botnfiskaveiðu uttan ein nógv trektan kassakredit. Feløgini hava frá mynduleikans síðu fingið nógvar forðingar, so lønandi rakstur gjørdist mest sum ómøguligur. Fokus má vendast og landsins mynduleikar og reiðarafelagið mugu rætta kós og viðurkenna tað veruligu støðuna. Fakliga støði í landinum má verða hægri.
Feløg í eiga línuskip mist nógv rættindi
– brot úr grein hjá Líggjas Johannesen
Frá 1996 /97 er “Bólkur 3 Línuskip farin úr 160 døgum niður í 92,6 dagar á Landgrunninum og á Føroya Banka vóru 30 dagar í 1996 og í 2008 16 dagar síðan 0 dagar.Tað vil siga at eitt Línuskip sum hevði 190 dagar í 1996 bara hevur 92,6 dagar í dag,um so var at eingin handil av døgum hevði verði.
Og í dag rópa teir (tjóveldi red.) um, at tað líkist ongun at reiðara selja dagar og loyvir. Um so var, at tað ikki varð loyvið at handla dagar og loyvir, hvussu hevði sæð út í dag.
Tað sum førir til handil av døgum og loyvun er tá tú minkar dagarnar,og teir sum í dag vilja skerja mest rópa harðast um at tað líkist ongun at ein handil fer fram av fiskiðdøgum,men tað eru teir í seta handilin ígongd hava teir nokk ikki funni útav enn,teir hava so onki anna boð uppá hvussu vinnan skal skipast fram til 2018. Um hetta heldur fram, við at skerja dagarnar hvørt ár fram til 2018 kan tað henda at fleirið verða noyddir at gevast og aðrir skulu keypa teir út úr vinnuni, og í 2018 verður alt tikið frá teimun aftur sum teir hava keypt (ikki fingið fyri einki).
Nær og hvar hevur Reiðarin fingið fiskiðrættindi fyri einki. Tá eg kom inn í fiskiðvinnuna (1993 red) var eg noyddur at keypa eitt skip sum hevði fiskiloyvið,síðan kom lógin um vinnuligan fiskiskap, og síðan hevur man verði noyddur at keypa dagar í rúgvuvís og hetta er galdandi fyri flest allar í fiskivinnuni í dag.” Brot úr grein frá 2011 eftir Líggjas Johannesen skipara og reiðara. Her skal eisini nevnast, at nógv reiðaríðir hava keyp íslandskvotu fyri millióna upphæddir.
Tá útvarpsmaðurin ringdi til mín og spurdi um støðuna hjá línuskipunum og greiddi eg frá um mistar fiskidagar og spurgdi eg hann hvat hann hevði sagt um onkur tók 3 mánaðar frá honum, tá var tøgn í hinum endanum og so segði hann, tað er ikki tað sama.
Tá visti eg veruliga hvussu støðan sum heild er í samfelagnum og hvussu lítið forstáilisi er fyri fiskivinnuni.
Eg greiddi honum frá, at tað var als eingin munur, tí vit eisini skulu rinda lánsgjøld og fastar útreiðslur eins og eitt húsarhald. Um KVF lækkar lønina hjá einum starvsfólkið við til dømis 120.000 kr so vil hetta arbeiðspláss verða minni áhugavert, eins og tað verður minni áhugavert at sigla við einum línuskipið tá landið hevur tikið um 100 dagar frá hvørjum skipið.
Frá 2004 til 2013 eru 1.812 færri størv í fiskivinnu og flakavinnuni.
Tað at tað eru 1.812 fólk færri í fiski- og flakavinnuni á landi sæst sjálvandi aftur í búskapinum, tó at 350 av hesum kunnu hava fingið starv í ali- & krivjivirkjum, so er tað ein sannroynd at 1.462 løntakarar færri í hesum trimum vinnugreinum føra til færri inntøkur til landskassan.
Tá fyrr so týðandi vinnur skrambla saman, so fer hetta eisini at merkja minni kapping millum fiskakeypararnar, møguliga minni innovatión á virkjunum eisini og verri úrtøku til sjómannin.
Men tað sum er mest álvarsamt í hesum er, at um tað framhaldandi fara omanfyri 100 sjómenn úr fiskivinnuni um árið, so er tilgongdin til maritima økið so lítil, at okkara støða sum maritimt land er í vanda og harvið missa vit risa inntøkur, tí færri verða at fara við føroysku skipunum ella til Noregs ella onnur lond at fiska ella at arbeiða í frálandavinnuni v.m. . Heldur hendan ónatúrliga gongdin fram, so fer at svíða onkustaðni og stendur landskassin til at missa risa inntøkur.
Grundleggjandi samband millum brúktar dagar og veiðu
Sum talvan greitt vísur, so er tað grundleggjandi neyvt samband millum veiðu og brúktar dagar. Hetta vísir greitt, at tá man velur at nýta færri fiskidagar so fellur veiðan samsvarandi. Tó síggja vit eisini tíðarskeið har skipini hava fisk nógv pr. dag. Men sum heild, so er gongdin greið og tí kenna vit ikki veruligu støðuna hjá fiskastovnunum nú vit mestsum eru givin at fiska.
Útróðrarflotin 1997-2014
Sum talvan vísur so er útróður í fríum fallið og er útróður har bátar koma við daggomlum fiskið við at doygggja út. Tað eru bert eini 25 útróðrar- og snellubátar í reka vinnuliga útróður í Føroyum í dag.
Innan alla línuvinnuna hava vit sera bílig skip ið skapa nógv virksemið um hesi eru í vinnu. Línuveiða hevur havt sera stóran týdning fyri nógv økir í Føroyum, og eru flest allir sjómenn byrjaðir umborð á einum línuskipið. Um alivinnan og uppisjóðarvinnan fáa niðurgongd og vit ikki finna olju við Føroyar, ja so verður svángligt í Føroyum tá húkaflotin ikki verður førir fyri at loysa aftur orsaka av politiskari vanrøkt.
Tey bakkøst heimaflotin og serliga húkaflotin hevur verið fyri og tann týdning hann hevur fyri samfelagið hevði í einhvørjum øðrum framkomnum samfelga ført til, at man hevði veitt hesum feløgum / skipum eina hjálpandi hond. Betur rættindir ella beinleiðis stuðul.
Feløg í fiska tosk og hýsu mangla 1,8 – 2 milliardir kr í umsetningið.
Frá 2008 til 2015 manglar flotin í fiskar tosk og hýsu umleið 1,8 milliard til 2 milliardir í toska & hýsu veiðu í krónum. Tað eru einar 225 til 250 milliónir krónur um árið í 8 ár. Her er rokna við miðal er einar 450 milliónir kr um árið.
Tann áhaldandi niðurpíning av feløgum ið reka húkaveiðu hevur ført til, at eigarar hava verið noyddir at selja síni vinnutól ella broyta eigaraviðurskiftini munandi. Útróðrur er mestsmum heilt steðgaður upp.
Tað er ein sannroynd at tað er sera lítil roynd eftir toski og hýsu á Føroyagrunninum. Eisini kann staðfestast at flestu feløg í reka fiskivinnu eftir toski og hýsu hava veri í kreppu í mong ár orsaka av prísgongd, og lítið av fiski undir Føroyum og harvið væntandi inntøku til manning og reiðaríð. Hetta hevur so aftur ført til, at flotin eisini hevur havt manningartrupulleikar, sum so aftur hevur ávirka raksturin negativt.
Roknskapar-greiningar av úrslitinum hjá Línuskipum prógva í ríkiligt mát, vánaligu gongdina hjá hesum feløgum seinastu mongu árini.
Í dag eru tað heilt fá Línuskip og útróðrarbátar eftir. Løgtingið hevur góðtikið at skorið umleið 100 dagar frá hvørjum (skipið) felag í eiga Línuskip. Hetta er gjørt uttan endurgjald.
Umframt hetta, so eru hendar stórar økisfriðingar. Skipini verða tvinga at landa stórsta partin av veiðuni í Føroyum, har prísirnir kunnu verða verri enn uttanlands. Vit kunnu ikki lána dagar millum skipini ella leiga, tí 60% brúksskylda er galdandi.
Hetta hevur ført til at 10 skip eru farin úr flotanum og minst 150 mans eru færri í bólkinum línuskip.
Reiðarar ynskja eisini at betra umstøðurnar hjá heimaflotanum
Bæði formaðurin í reiðarafelagnum og aðrir stórreiðarar hava ført fram, at tað kundi borið til at býtt uppisjóðarfisk um við botnfiskarættindi, so fyri okkum er at vóna, at hetta gerst verðuleikið í 2018.
Tað er eingin ivi um, at um vinnan, fakfeløg og fiskivinnuumsitingin saman gjørdu eina nýskipan vildu vit komu á mál.
Føroyski Fiskivinnupolitikkurin er á vandakós.
Er ætlanin at niðurbróta margfeldni í fiskivinnuni ?
Í áravís hava politikkarar avlaga alla fiskivinnuna og skjert og skjert, samstundis sum hetta hendir, er ein glíðing farin fram har Fiskimálaráðið / Løgtingið hevur økt munandi um møguleikarnar hjá trolaraflotanum. Ógvusligar skerjingar hjá Húkaflotanum og áhaldandi fokus á hesar skipabólkar hevur ført til, at hesi skip eru í stórum trupulleikum.
Samstundis sum húkaflotin er við at fara fyri bakka hevur Løgtingið gjørt sera góðar karmar fyri trolaradrift, men kunnu vit lesa í útlendsku pressuni, at fleiri lond ikki eru glad fyri troling og serliga partroling.
Meðan tað er gott latín at geva trolarum fleiri rættindi, hoyra vit kokkar spyrja eftir burðardyggum línufiski og tosa verður nógv um daggamlan fisk og at betra góðskuna og selja til heilt serligar marknaðir. Men sær enn út til, at tað ikki er vilji til at broyta fiskivinnupolitikkin.
Í 2009 – 2010 søkti húkaflotin um kreppuhjálp
Eftir fallandi fiskiskap og prísir søkti Føroya Reiðarafelag, Fiskimannafelagið, Meginfelag Útróðarmanna og Felagið Línuskip um at fáa umleið 17 milliónir krónir í kreppuhjálp í 1 ár. Bara at fáa svar frá umsitingini var trupult. Feløgini gjørdu í felag eina frágreiðing í var send til Løgting- og landsstýrisfólk.
Men sjálvt vit roknskapargreiningum og veiðu- og sølutølum, ið vísti eina velduga afturgongd, var eingin hjálp at fáa. Hetta vísir, at tað er hvørki vilji ella evnir og vitan um heilt grundleggjandi vinnuviðurskiftir. Eg var í vinnunevndini og greiddi frá, at um man einki gjørdi, fóru nógv feløg / skip ikki at hóra undan. Í dag er 10 línuskip færri í vinnu. So tað gekk ákkurat sum eg hevði spátt, tíðanverri.
Sum talvan vísir so fiska vit minni av høvuðsfiskasløgunum nú enn í kreppuni fyrst í 90´unum. Veiðan av tosk, hýsu, upsa er lægri seinastu 6 árini, enn kreppuarini fyrst í 90 ´unum. Havast skal í huga at nú er veiðan frá Flemis Kap við í uppgerðini. “Her er talan um totalt kollaps”
Rættartrygdin fokin
Tá mynduleikin ár eftir ár kann luta út nýggj fiskirættindi undir Føroyum til so ymisk feløg so sum rækjutrolarar, trolbátar og partrolarar og als ikki kann kompensera feløg í reka húkaveiði fyri veldugum níðurskurðið í døgum, so er grundleggjandi galið við rættartrygdini hjá feløgum sum virka á Føroyagrunninum. Hví bleiv sett í kunngerð ella lóg at Bólkur 3 Línuskip skuldi fiska makrel við húki, tá tað ikki bleiv sett í lógina at trolarar skuldi fiska makrel við botntrolið ? Hava vit í Føroyum eitt “indiskt kastesystem”
At geva til dømis trolarum útvið 100 milliónir krónir í meir umsetningi um árið við makrelrættindum. Samstundis sum ført verður fram at útróður og feløg í reka línuskip ikki hava rætt til sama tilfeingi er heilt óskiljandi. Støðan hjá húkaflotanum er eins torfør sum hjá teimum í veiða upsa tosk og hýsu við troli.
Ein av grundarsteinum í fiskivinnulógini, leggur upp til, at tey feløg ið verða rakt av niðurskurði, kunnu fáa nýggj rættindi um hesi eru tøk hjá landinum. Men hesin parturin av lógini verður als ikki nýttur.
Fiskivinnulógin byggir á, at tað eru teir persónar og feløg í hava veiðurættindi undir Føroyum ið kunnu virka her. Tí er ikki talan um skip ella skipabólkar, men um partafeløg ella persónar. Tí er nú neyðugt at løgtingið viðgerð truplu støðuna sum feløg í veiða botnfisk eru í. Sum reiðarar og nevndarlimir í Felagnum Línuskip vilja vit vita hvussu okkara feløg kunnu yvirliva. Vit hava lánsgjøld, tryggingar, hýrur og annan rakstur og tí mugu vit eisini fáa hóskandi umstøður at virka undir.
Ápartheid í Fiskivinnuni
Í dag kunnu vit staðfesta, at tað er apartheid í føroysku fiskivinnupolitikkinum og er tað ein sannroynd at umsiting og politikkarar í dag ikki vilja kennast við og meta tað neyðugt at hava eina fiskivinnu ið kan veita fiskavirkinum, húkaveiddan tosk og hýsu. Eitt er at drepa húkaflotan, men niðurlaðing av tilgongd til sjóvinnuna verður landinum ein dýrur lærupeningur.
Óli Samró vísir í framløgu á, at fiskivinnupolitikkur er ikki annaleiðis enn annar politikkur, fái eg ein motorveg so hjálpi eg tær við fiskivinnulógini ella fái eg eitt sjúkrahús so skal tú nokk fáa tín fiskivinnureform ígjøgnum. Ella kunnu vit eisini siga, at um eg fái eina royndarkvotu / økiskviotu av makreli til oynna so skal eg stemma fyri.
Mynduleikin í Føroyum hevur í 2010 valt at útluta nýggj makrelrættindi til nøkur útvald feløg og sum talvan omanfyri vísir, so vita vit í fiska tosk og hýsu við línu ikki hvussu man er komin fram til útlutanina. Men sum eg havi víst á í hesari grein, so er talan um eitt total kollaps bæði tá talan er um veiðu og fólk innan vanligu fiski-og flakavinnuna og sum stjórin í Realinum segði á einum fundið “Gud viti hvussu støðan hevði verið hjá trolarunum” um teir ikki fingu makrelrættindi.
Løgtingið og Landsstýrið vil heldur økja rættindini hjá nóta- & trolaraflotanum munandi og lata útróðrarmannin og línumannin verða við sviði soð. Húkaflotin hevur tað sera trupult í politisku skipanini. Man hevur ongar trupulleikar politiski at loyva útlendskum skipum at fiska botnfisk undir Føroyum og læta uppisjóðarrættindi til trolaraflotan, men at geva húkaflotanum rímulig rættindi at virka undir kemur als ikki til viðgerðar í politisku skipanini. Tað hevur ikki áhuga í at bjarga hesum feløgum / skipum og hesi mentan. Hví royna politikkarar av øllum alvi at drepa húkaflotan ?
Frá botnfiskaveiðu og flakavinnu til uppisjóvarframleiðslu og alivinnu
Nótaflotin hevur ikki havt so góðar dagar nakrantíð sum nú. Varðin Pelagic er byrjaði sítt virksemi á Tvøroyri og byggir nú Surimivirkið. Kollafjørð Pelagic hevur eisini nógv virksemi. Og nýtt uppisjóðarvirkið er eisini bygd í Fuglafirði, sum kemur at útvega eini 80 nýggj arbeiðspláss. Frystikapasiteturin verður eisini øktur Soleiðis kundi ein hildið á við mongum góðum søgum um uppgongdina í pelagisku vinnuni, ið er komin orsaka av fleiri makrel rættindum eftir 2010. Her skal eisini nevnast góða gongdin hjá alifyritøkunum.
Mynd frá kvf uppisjóðarveiða
Eftir risa íløgur í nýtt virksemið, so føra stóru reiðaríðini eisini vinnupolitikk
Sum nevnt, eftir risa íløgur í uppisjóvarvinnuni hava fleiri av teimum stóru reiðaríðunum eisini gjørt íløgur í flakavirki á landið og sett pening í fleiri feløg í reka botnfiskaveiðu.
Tey hava gjørt íløgu í bæði Línuskip og fleiri trolarar. Hetta tí hesir reiðarar ynskja, at vit hava ein fjøltáttaðan flota og sum samfelag hava fleiri bein at standa á. Haldi ikki hesar íløgur eru gjørdar við avkasti fyri eyga, tí so mikið væl kenna teir til rakstur av heimaflotanum, at teir vita, at her er lágt lønsemið.
Tá landi ikki førir “Vesturlendskan vinnupolitikk” var neyðugt at hesi feløg trakaðu til. Uttan teirra íløgur í botnfiskaflotan vildi munand fleiri skip ligið við bryggju og minni arbeiði vildi eisini veri á fiskavirkjum, hjá smiðjum, heilsølum og øðrum veitarum av vørum og tænastum til fiskivinnuna.
Tá landið ikki førir nakran verðuligan arbeiðsmarknaðar- ella fiskivinnupolitikk innan okkara høvuðsvinnu so mugu hesu feløg sum eisini verða undirdygd í skattum og avgjøldum eisini byggja landi upp við at byggja nýggj uppisjóðarvirkir o.a. samstundis sum hesi feløg ikki standa modell til, at botnfiskaflotin fer fyri bakka og tí hjálpa hesi feløg eisini har, soleiðis at vit framhaldandi kunnu hava ein fjøltáttaðan flota.
Fyrst mugu teir uppihalda stórum parti av almenna geiranum og so føra arbeiðsmarknaðar- og vinnupolitikk fyri at liviligt skal vera í hesum landi. Her kann eisini nevnast at inntøkutrygdin var løgd út á vinnuna og rinda stóru reiðaríðini sín stóra part av hesum eisini. Eisini skulu feløg í reka fiskivinnu umframt at rinda inntøkutrygd eisini gjalda til ALS.
Arbeiðsmarknaður – vinna og innovatión
Tá fyrr so týðandi vinnur skrambla saman, og um tað framhaldandi fara omanfyri 100 sjómenn úr fiskivinnuni um árið, so er tilgongdin til maritima økið so lítil at okkara støða sum maritimt land er í vanda og harvið missa vit risa inntøkur, tíð færri verða at manna føroysku skipini ella fara til onnur lond at fiska ella at arbeiða innan flutnings- ella frálandavinnuni.
Heldur hendan ónatúrliga gongdin fram so fer at svíða. Sjálvt teir borgarligu í USA funnu útav at neyðugt var at stuðla bilídnaðinum í USA um hesin ídnaður ikki skuldi fara fyri bakka. Og gongur væl har í dag.
Tað er lætt at tosa um útróðrarmannin og fiskimannin meðan hesar vinnugreinar fella fullkomiliga saman í tosinum um eigaraform, tilfeingisgjøld, uppoðssølu av livandi fiski, anti trust v.m. . .
Fiskivinnudiamantarnir
Eg havi her gjørt eina skipan ið eg veit fer at virka til gagns fyri allar Føroyar. Fyri at ein marknaður kann virka er neyðugt, at ikki er møguligt at læsa sølumøguleikarnar hjá einum leverandøri av rávøru. Um seljarin hevur so nógvar sølukanalir sum møguligt so fær keyparin ikki eina “hóttandi støðu” mótvegis seljaranum og vit fáa eina rímuliga rætta kapping um rávøruna við hesum modellinum eg her havi sett upp. Tað ber ikki til at tvinga feløg í hava gjørt stórar íløgur í skip og virkir at tvinga tey at selja til onkran annan, tá man hevur tillaga seg til at fiska og framleiða og selja egnar vørur. Tí havi eg her sagt at “25% til 30%” av øllum tilfeingi skal seljast gjøgnum Fiskamarknað Føroya, har landið so kemur inn sum eigari eisini. Fyri ikki at læsa skipini føst, so skal verða loyvt at selja 25% av veiðuni uttanlanda, so tað altíð verður kapping um fiskin bæði innlendis og á heimsmarknaðinum.
Fiskivinnunýskipanin
Bæði í Noreg EU og Danmark verða árliga rindaðar 100 tals milliardir í fiskivinnu- landbúnaðar og matvørustuðuli v.m. Eg veit ikki hví man hevur valt hesa loysn, men ein forklaring er nokk, at man ynskir at hava stóran part av egnari matvøruframleiðslu so tætt at sær sjálvum og er hetta eisini nátturligur partur av vinnugreinunum í eitt nú EU og Noreg. Man hevur sagt við vinnufyritøkurnar nýtið okkara arbeiðsfólk okkara matvørulóggavu v.m. og vit tryggja tykkara vinnuvirksemið sjálvt um tit hava høgt kostnaðarstøði so kompensera vit hetta við afturbering gjøgnum eina ørgrynnu av stuðulsskipanum. Í okkara grannalondum veit man hvønn tídning hesar vinnugreinar hava og avleidd virksemið og útflutningur av t.d. nýggjari tøkni til aðrar marknaðir. Í Føroyum hava vit útflutning frá trolvirkjum, lemmavirkir, tøkni til fiski- og alivinnuna v.m. . Vit høvdu eisni servitan innan Línuframleiðsu men er hendan flutt til Kina í takt við at skipini fakkaðust í Føroyum. Men nú selur hendan fyritøkan til heimsmarknaðin, men grundarsteinurin og vitanin er sprottin úr línuvinnuni í Føroyum. Sum eg vísti á í byrjani, at um týðandi vinnugreinar minka í landinum so verður áhugin minni til at menna vørur og tænastur til maritimu Føroyar, og tí er tað sera kritiskt um vit minka munandi um skipini í veiða undir Føroyum og okkara fiskiflota sum heild.
Vesturstrondin í Danmark er oyðin
Tað eru búskaparfrøðingar og politikarar í halda at, vit bara skulu hava so fá og effektiv skip sum møguligt, men hyggja vit eftir vesturstrondini í Danmark, so fella húsaprísir, smiður, handlar og maritimar tænastuvinnur minka munandi orsaka av at tað eru fleir 100 skip løgt og fleiri 1000 fiskimenn færri á vesturstrondini og í Danmark sum heild. Hetta er ein samfelagsslig katastrofa. Støðan er nú so ring, at tey fáu skipini í eru eftir, hava torført at manna skipini, tí man hevur niðurpínt vinnuna so nógv. Kvotaskipanin hevur helst sína stóru skuld til støðuna, tí flest allastaðni har man nýtir kvotur fellur fiskiskapurin munandi. Og sjálvandi ynskja vit at varðveita fiskidagaskipanina, tí hetta er ein nátturlig og góð skipan til okkara blandingsfiskiskap.
At politikarar siga at nýggj feløg skulu inn samstundis sum teir reka alsamt fleiri av verðandi feløgum / reiðarum úr vinnuni er ein markleysur frekleikið. Tykkara uppgáva er at skipa soleiðis fyri, at vit sum fiska botnfisk fáa nýggj rættindi eini 20.000 tons av toski og 10.000 tons av hýsi við umbýtið við onnur lond, ella er neyðugt at vit fáa aðra kompansatión, vísandi til tann ovurhands mismun í er gjørdur millum vinnufeløg í virka undir somu fiskivinnulóggávu og havandi í huga fallandi veiðu.
Førdi fiskivinnupolitikkurin hevur fullkomiliga tikið vinnugrundarlagið undan flestu línuskipunum og útróðrarflotanum og vil eg harðliga átala tey skilaleysu inntriv í verða gjørt í nýggja fiskivinnuuppskotinum og skilji eg als ikki, hví man ætlar at gera okkara vinnuumstøður enn verri enn tær longu eru.
Eisini er tað hugstoytt at vita, at flest øll arbeiðarafeløg í Føroyum, Reiðarafelagið, fleiri búskaparfrøðingar, útlendskir professarar, Fiskimannafelagið, Skipara- & Navigatørfelagið, peningastovnar og nógv onnur hava víst á, at uppskotið er alt ov fløkt og víttefevnt og gevur Fiskimálaráðharranum víttfevndar heimildir. Eitt uppskot ið leggur enn fleiri byrðar og fótonglar fyri línuvinnuna og sum ikki ger tað lættari at virka hjá verðandi vinnufeløgum.
At enda vil eg siga, at tað í eg her havi víst á, er ein sorgarleikur fyri tey í fiska við línu og eitt kollaps hjá týðandi vinnugrein og sum hetta ber boð um.
Skulu vit hava eina sterka og fjøltáttaða fiskivinnu, so er neyðugt at allur peningur í er í fiskivinnuni verður verðandi har. Sum diamanturin eisini vísur á, so er neyðugt at gera ein Fiskivinnugrunn og fáa fleiri rættindi til tey feløg í veiða botnfisk, soleiðis at týðandi vinnugrein kann yvirliva.
Tað tykist løgið at fólk á tingið í ramasta álvara kunnu sita og lóggeva og stýra uttan at gáa eftir at okkara høvuðsvinna er í stórum trupulleikum. Og har fokus einamest er á hvussu vit herða antitrust regluna og hvussu vit kunnu fáa nýggj fólk inn í vinnuna. Førdi politikkurin er ein total háðan mótið okkum øllum í hava roynt at virka í fiskivinnuni undir sera truplum tíðum. Skulu vit menna maritimu Føroyar er neyðugt at hava vinnuna við og ein fiskivinnunýskipan kann ikki setast í verka har vinnan als ikki hevur verið við í viðgerðini.
Nú ber til at seta tiltøk á Torraskránna fyri 2026. Torradagarnir verða á skrá 16. – 21. februar.
Í 2007 vóru Torradagarnir á fyrsta sinni á skrá, m.a. tí saknur var í einum savnandi tiltaki á vetri, har tað tó aftur byrjar at ganga móti ljósari tíðum, sum eisini er ein merking av “Torra”.
Torradagar hava verið fyriskipaðir í Klaksvík í seytjan ár – í 2021 vórðu dagarnir avlýstir vegna sóttina. So hetta verður 18. ferðin, Torradagarnir eru á skrá.
Til ber umvegis leinkjuna niðanfyri at seta tiltøk á skánna – Skriva heitið á tiltaki, hvar, nær – dag og klokku – og skriva eisini eina frágreiðing um tiltakið. Eru ivamál ber til at skriva til samskiparan, Dáva Winther á dw@klaksvik.fo
Seinasta freist fyri at seta tiltøk á Torraskránna er á miðnátt leygarkvøldið 7. februar 2026!
Boða frá tiltakið her: Tiltøk á Torraskánna
“Landbúnaður, skógrøkt og fiskiveiða” eiga ein triðing av vøkstrinum í lønarkrónum. Hetta kemst serliga av løn í botnfiskiveiðu, sum seinastu 12 mánaðirnar er vaksin við meira enn 60 prosentum samanborið við undanfarna tíðarskeið. Hetta skrivar Hagstovan
825 milliónir krónur, ella 6,5 prosent, fleiri lønarkrónur vórðu útgoldnar í tíðarskeiðinum frá desember 2024 til november 2025 samanborið við undanfarnu 12 mánaðirnar.
Løn (útgoldin)
12 mánaðarskeið 2023/24 og 2024/25
| desember – november | munur | |||
|---|---|---|---|---|
| 2023-24 | 2024-25 | mió. kr. | % | |
| Løn (útgoldin) | 12.729,7 | 13.554,8 | 825,1 | 6,5 |
Kelda:Hagstova Føroya
Um hugt verður eftir trendinum, sæst at vøksturin í útgoldnum lønum hevur verið støðugur seinastu árini.
Løn í botnfiskiveiðu eigur fjórðapart av samlaðum vøkstri
Talvan niðanfyri vísir A-skattaðu lønirnar á ovasta stigi eftir vinnugreinaflokkingini NACE fyri seinastu 12 mánaðirnar samanborið við 12 mánaðir frammanundan. Størsti vøkstur í krónum átti “Landbúnaður, skógrøkt og fiskiveiða”, sum átti triðingin av vøkstrinum. Verður hendan vinnugreinin útgreinað, sæst at vøksturin er serliga stórur í botnfiskiveiðu, har útgoldnu lønirnar vóru góðar 200 milliónir krónur ella 62 prosent størri seinastu 12 mánaðirnar samanborið við undanfarna tíðarskeið.
Almennu vinnugreinarnar “Heilsu- og Almannaverk” og “Almenn umsiting og verja; lógarkravdar almannaveitingar” hava eisini havt stóran vøkstur við ávikavist 111 milliónum krónum, ella 6 prosentum, og 91 milliónum krónum, ella fimm prosentum.
Løn (útgoldin), høvuðsvinnugrein hjá arbeiðsgevara
12 mánaðarskeið 2023/24 og 2024/25
| desember – november | munur | |||
|---|---|---|---|---|
| 2023-24 | 2024-25 | mió. kr. | % | |
| Tils. (høvuðsvinnugrein hjá arbeiðsgevara) | 12.729,7 | 13.554,8 | 825,1 | 6,5 |
| A Landbúnaður, skógrøkt og fiskiveiða | 1.507,6 | 1.774,7 | 267,1 | 17,7 |
| A.01 Plantu- og húsdjóraaling, veiða og tænastur í hesum sambandi | 13,2 | 12,2 | -1,0 | -7,3 |
| A.03 Fiskiveiða og aling | 1.494,4 | 1.762,5 | 268,1 | 17,9 |
| A.03.1.1.10 Botnfiskiveiða | 321,9 | 522,6 | 200,7 | 62,4 |
| A.03.1.1.15 Botnfiskiveiða, ið er virkað umborð | 196,6 | 210,3 | 13,7 | 7,0 |
| A.03.1.1.20 Uppsjóvarveiða | 561,7 | 584,5 | 22,8 | 4,1 |
| A.03.1.9.90 Onnur fiskiveiða | 18,3 | 21,4 | 3,1 | 16,8 |
| A.03.2.0.00 Aling | 395,9 | 423,7 | 27,8 | 7,0 |
| B Námsvinna og grótbrot | 0,7 | … | – | – |
| C Framleiðsluvinna | 1.243,2 | 1.315,1 | 71,9 | 5,8 |
| C.10 Matvøruframleiðsla | 656,8 | 691,8 | 35,0 | 5,3 |
| C.11-33 Onnur framleiðsla enn matvørur | 586,3 | 623,2 | 36,9 | 6,3 |
| D El-, gass- og fjarhitaveiting | 109,0 | 119,3 | 10,3 | 9,4 |
| E Vatnveiting; kloakkir og ruskviðgerð | 4,1 | … | – | – |
| F Byggivinna | 1.092,8 | 1.115,8 | 23,0 | 2,1 |
| G Heil- og smásøla; umvæling av akførum | 1.076,2 | 1.128,0 | 51,8 | 4,8 |
| H Flutnings- og goymsluvinna | 1.229,3 | 1.279,0 | 49,7 | 4,0 |
| I Gisting og matstovuvinna | 243,4 | 263,2 | 19,8 | 8,1 |
| J Kunning og samskifti | 362,0 | 381,5 | 19,5 | 5,4 |
| K Fígging og trygging | 391,9 | 410,2 | 18,3 | 4,7 |
| L Søla, útleiga og umsiting av fastognum | 27,0 | 31,6 | 4,6 | 16,9 |
| M Serkøn, vísindalig og tøknilig tænastuveiting | 442,3 | 469,3 | 27,1 | 6,1 |
| N Umsitingarligar o.l. tænastuveitingar | 188,6 | 221,2 | 32,7 | 17,3 |
| O Almenn umsiting og verja; lógarkravdar almannaveitingar | 1.761,0 | 1.852,2 | 91,2 | 5,2 |
| P Undirvísing | 866,8 | 875,7 | 8,9 | 1,0 |
| Q Heilsu- og almannaverk | 1.825,8 | 1.936,8 | 111,1 | 6,1 |
| Q.86 Heilsuverk | 736,4 | 770,2 | 33,8 | 4,6 |
| Q.87 Røktarvirksemi á bústovnum | 1.029,3 | 1.107,7 | 78,5 | 7,6 |
| Q.88 Almannatiltøk uttan fyri stovnarnar | 60,1 | 58,9 | -1,2 | -2,0 |
| R List, undirhald og ítróttir | 177,3 | 189,3 | 12,0 | 6,8 |
| S Aðrar tænastuveitingar | 133,1 | 133,9 | 0,8 | 0,6 |
| T Húsarhald við starvsfólki; framleiðsla til egna nýtslu | 0,0 | 0,0 | 0,0 | – |
| U Virksemi hjá altjóða felagskapum | … | … | – | – |
| X Virksemi ikki upplýst | 0,0 | 0,0 | 0,0 | – |
Kelda:Hagstova Føroya
Menn eiga størra partin av lønini og vøkstrinum
Av vøkstrinum á 825 milliónir krónur seinastu 12 mánaðirnar, áttu menn størra partin við 67 prosentum.
Býtt á geira, áttu menn, ið arbeiða hjá arbeiðsgevara undir privatum ræði, størsta vøkstur við 476 milliónum krónum ella 8 prosentum. Hetta er meir enn helvtin av samlaða lønarvøkstrinum seinastu tólv mánaðirnar samanborið við undanfarna tíðarskeið. Hjá arbeiðsgevarum undir almennum ræði, høvdu kvinnur størra vøksturin við 188 milliónum krónum ella 6 prosentum.
Løn (útgoldin), kyn, undir privatum ræði ella almennum ræði
12 mánaðarskeið 2023/24 og 2024/25
| desember – november | munur | |||
|---|---|---|---|---|
| 2023-24 | 2024-25 | mió. kr. | % | |
| Tilsamans | 12.729,7 | 13.554,8 | 825,1 | 6,5 |
| Kvinnur | 4.966,6 | 5.235,7 | 269,0 | 5,4 |
| Menn | 7.763,1 | 8.319,1 | 556,1 | 7,2 |
| Undir privatum ræði | 7.421,8 | 7.978,2 | 556,5 | 7,5 |
| Kvinnur | 1.613,5 | 1.694,2 | 80,7 | 5,0 |
| Menn | 5.808,3 | 6.284,0 | 475,7 | 8,2 |
| Undir almennum ræði | 5.307,9 | 5.576,5 | 268,6 | 5,1 |
| Kvinnur | 3.353,2 | 3.541,5 | 188,3 | 5,6 |
| Menn | 1.954,7 | 2.035,1 | 80,3 | 4,1 |
Viðm.:Sí niðast fyri lýsing av ræði.Kelda:Hagstova Føroya
Miðallønin hjá kvinnum triðingur lægri
Í november var mánaðarliga miðallønin fyri hvønn persón 36.677 krónur. Hetta eru 2,1 prosent hægri samanborið við sama mánað í fjør. Kvinnur fingu 29.712 krónur í miðal, sum eru 31 prosent lægri enn miðallønin hjá monnum, sum var 43.071 krónur. Samanborið við sama mánað árið fyri er útgoldna miðallønin vaksin við 3,2 prosentum hjá kvinnum og 1,5 prosentum hjá monnum. Gev gætur, at tað ikki verður tikið hædd fyri arbeiðstíð, tá miðallønin verður roknað. Hon verður roknað við at býta samlaðu lønina við tal av persónum, sum fáa løn.
Størsti lønarvøkstur í Sandoyar øki
Niðanfyri sæst prosentmunur í útgoldnum lønum seinastu 12 mánaðirnar samanborið við undanfarna tíðarskeið býtt á bústaðarøki. Búsitandi í Sandoyar øki høvdu størsta vøkstur við 16,2 prosentum. Búsitnadi í Suðurstreymoyar øki høvdu minsta lønarvøkstur við 5,3 prosentum.
Meira útgreinaði lønarhagtøl um øki eru á økissíðunum: Norðoya øki, Eysturoyar øki, Norðstreymoyar øki, Suðurstreymoyar øki, Vága øki, Sandoyar øki, Suðuroyar øki.
Tú kanst lesa alla greiningina her
Í Norðuratlantshavinum er nógv uppisjóðarveiða eftir sild, makreli og svartkjafti, har milliónir av tonsum verða fiska árliga. Hvørja ávirkan hevur hetta á tosk-, upsa- og hýsustovnin?
Í øllum fiskiskapum, er ein ávísur partur av hjáveiðu, ið kann fevna um botnfisk sum tosk, upsa og hýsa. Tunfiskur kann stundum vera í pelagiskum stimum, men hjáveiða av tunfiski í hesum fiskiskapi (sild, makrel og svartkjafti) er sjáldan og ikki mett sum eitt stórt vandamál í Norðuratlantshavinum.
Samlaða hjáveiðan verður oftast mett at vera lág, undir 2%, men hetta hevur tó stóran týdning. Sjálvt um prosentparturin er lítil, so blívur tað til stórar nøgdir av botnfiski, tá ið uppisjóðarveiðan er á so høgum støði. Hetta kann leggja eyka trýst á botnfiskastovnarnar.
Í hesari greinini eru data fyri seinastu árini (2020–2025), grundað á metingar frá ICES, FAO og øðrum keldum, og her verður greina ávirkanina av hesari hjáveiðu.
Uppisjóðarveiðan í Norðuratlantshavinum fevnir um lond sum Føroyar, Noreg, Ísland, Grønland, Russland, Bretland og onnur ES-lond sum Danmark, Niðurlond og Frankrið. Hesin fiskiskapur er og effektivur, men tað er ein avbjóðing við “undirrapportering” av hjáveiðu. Oftast verður fiskurin pumpaður umborð og hjáveiðan kann verða malið til mjøl, ið ger tað trupult at hava eftirlit á landi. IUU-fiskiskapur (ólógligur, ikki fráboðaður) verður mett at vera munandi hægri og kann økja tey veruligu hjáveiðutølini munandi.
Hjáveiðan av botnfiski kemur oftast av, at tá ið stimar blanda seg, ella tá ið trol verða nýtt nær botninum. Tó eru tiltøk sum sorteringsristar (t.d. í Føroyum og Noregi síðan 2007), ES-landingarskyldan (síðan 2015) og TAC-avtalur (kvotur) við til at minka um hetta. Yvir 2010–2025 eru hjáveiðuprosentini fallin, men í absoluttum tølum er tað framvegis stórt.
Stóri týdningurin av “lítlu” hjáveiðuni
Sjálvt um hjáveiðuprosenti er undir 2%, so hevur hetta stóran týdning fyri botnfiskastovnarnar. Uppisjóðarveiðan í Norðuratlantshavinum er í milliónum av tonsum árliga – t.d. 600–800.000 tons av sild, 700–1.000.000 tons av makreli og 1.200–1.700.000 tons av svartkjafti. Tá ið ein lítil prosentpartur av hesum er hjáveiða, verður tað til tíggjutúsundatals av tonsum. Hetta kann svara til 10–20% av ávirkanini á toskstovnin í summum økjum, har toskur longu er nógv veiddur síðan 2010.
Fyri botnfisk sum tosk, upsa og hýsa hevur hetta fleiri fylgjur:
- Stovnstrýst: Hesi fiskasløg eru longu í vanda í økjum sum Norðsjónum og Keltiska Havinum, har kvotur ofta verða yvirfiskaðar. Hjáveiða verður løgd afturat deyðiligheit, ið kann minka um stovnin við 10–20% árliga í summum førum.
- Lívfrøðilig ávirkan: Botnfiskur hevur eina lyklarollu í vistskipanini, og hjáveiða kann órógva javnvágina millum djórasløg.
- Økonomisk og samfelagslig: Í londum sum Føroyum og Noregi, har fiskiskapur er stórur partur av grundarlagnum undir búskapinum, kann undirrapportering føra til skeivar metingar av bæði uppisjóðar- og botnfiskastovnunum. Hetta kann ávirka bæði útflutning og arbeiðspláss.
Fyri Føroyar, sum hevur høga svartkjaftaveiðu (300–450.000 tons árliga), er hjáveiðan mett at vera 0,5–1%, men tað blívur til fleiri túsund tons av toski og øðrum botnfiski, ið kann vera ein ávísur partur av innlendsku kvotunum. Í Noregi og Íslandi er myndin líknandi, har tiltøk sum e-loggbøkur og eftirlit við fiskiskipunum hava minkað um tað, men IUU er framvegis ein trupulleiki.
Tiltøk og framtíðarútlit
Fyri at minka um hjáveiðuna kunnu fleiri tiltøk gerast: Betri eftirlit við myndatólum og vakmyndum umborð á fiskiskipunum, AI-vakmyndir fyri at greina veiðu umborð, og strangari reglur fyri fiskamjølframleiðslu. Seinastu 15 árini hevur ES og NEAFC (North-East Atlantic Fisheries Commission / Norðuratlantiska Fiskikommissiónin) hevur hert reglurnar, men enn er neyðugt at gera meira fyri at tryggja bæði burðardyggan fiskiskap og fulla fráboðan.
Í stuttum kann sigast, at hjáveiða í uppisjóvarfiskiskapi ikki bert er ein lítil prosentpartur – hon hevur stóran týdning fyri alla økisskipanina. Tí er neyðugt at halda áfram við bæði gransking og eftirliti fyri at verja hetta tilfeingi.“
Samlað fyri alt Norðuratlantshavið (sild + makrel + svartkjaftur)
Metingin her vísur, at talan kan verða um heilt upp í 165.000 tons tilsamans árliga av hjáveiðu av tosk, hýsu og upsa í uppisjóðarveiðuni í Norðuratlantshavið.
Fakta-boks: Metanir av hjáveiðu (2020–2025, árligt meðal)
Samlað fyri alt Norðuratlantshavið (sild + makrel + svartkjaftur)
- Toskur: 12.000 – 44.000 tons
- Upsa: 17.000 – 57.000 tons
- Hýsa: 5.000 – 10.000 tons
Deild pr. fiskaslag (samlað fyri øll lond)
Sild
- Toskur: 3.000 – 9.000 tons
- Upsa: 5.000 – 15.000 tons
- Hýsa: 800 – 2.000 tons
Makrelur
- Toskur: 4.000 – 11.000 tons
- Upsa: 5.000 – 15.000 tons
- Hýsa: 700 – 2.000 tons
Svartkjaftur (bláhvælling)
- Toskur: 6.000 – 18.000 tons
- Upsa: 7.000 – 22.000 tons
- Hýsa: 1.300 – 3.400 tons
Dømi pr. land
- Føroyar (mest svartkjaftur): Toskur 2.000–6.000 tons, Upsa 2.000–7.000 tons, Hýsa 400–1.200 tons
- Noreg: Toskur 4.000–12.000 tons, Upsa 5.000–16.000 tons, Hýsa 600–1.800 tons
- Ísland: Toskur 3.000–8.000 tons, Upsa 3.000–10.000 tons, Hýsa 500–1.200 tons
Viðmerking um tunfisk: Tunfiskur í Norðuratlantshavinum, í fiskiskapi eftir sild, makreli og svartkjafti er hjáveiða av tunfiski ikki so vanlig.
Fyri Føroyar merkir hetta at toskaveiðan hjá uppisjóðarskipunum er millum 2.000 til 6000 tons árliga og Upsafiskiskapurin er millum 2 til 7 túsund tons og hýsuveiðan metta at verða millum 400 til 1200 tons. Ella tilsamans millum 4.400 og 14.200 tons árliga.
Viðmerking: Hendan grein er grundað á metingum og tølum frá ICES, FAO og øðrum almennum keldum. Tølini eru metingar og kunnu broytast við nýggjari gransking. Talvurnar um hjáveiðu eru metingar sum vísa á møguligar nøgdir, og “undirrapportering” kann gera veruligu tølini hægri. Greinin er ikki politisk, men ætlað at upplýsa um fiskivinnuna.
Grein gjørd í samstarvið við GrokAI
Óli M. Lassen, reiðari og eigari av 24fo.news
Føroya Banki: Vánalig fyristing og brot á rættartrygdina
Stríðið um fiskidagarnar á Føroya Banki avdúkar álvarsligar feilir í fiskivinnufyrisitingini og brot á rættartrygdina.
Lovliga handlaðar rættindi
Tá fiskidagaskipanin varð sett í verk, fingu linuskip (Bólkur 3) 33,3% av rættindunum á Føroya Banka og útróðrarbátar (Bólkur 4) 66,7%. Í eftirfylgjandi handli keypti Bólkur 3 størsta partin av døgunum og sat við umleið 81%, meðan Bólkur 4 hevði 19% tá bankin vegna lívfrøði var stongdur. Hesi rættindi eru skrásett hjá Vørn og hava karakter av bindandi bruksrættindum.
Brot á bindandi dóm
Føroya Rætti staðfesti í dómi BS 838/1995, at myndugleikar ikki hava heimild at flyta søgulig rættindi millum bólkar. Kortini hevur Fiskimálaráðið roynt at omfordela dagar aftur til Bólk 4 – í beinleiðis stríð við dómin.
“10-ára reglan”
Ráðið hevur grundað omfordelingina á, at dagar eru dotnir burtur eftir tíggju ár uttan nýtslu. Men tað var ráðið sjálvt, sum stongdi Bankan av biologiskum ávum, og tí var tað ómøguligt hjá reiðaríunum at brúka dagarnar. At brúka hesa stonging sum grundgeving er í stríð við grundleggjandi rættartrygd.
Krav um at rætta feilirnar aftur
- Lovliga handlaðu rættindini skulu endursetast (81% til Bólk 3, 19% til Bólk 4).
- “10-ára reglan” skal strikast afturvirkandi.
- Reiðaríini hava krav uppá fulla endurgjald fyri mistar inntøkur og kostnaðir.
- Fiskimálaráðið skal virða dómin BS 838/1995 og tryggja greiða lógarheimild framyvir.
Avleiðingar
Málið er ikki bert ein fiskivinnuspurningur, men ein próvsteinur fyri rættarsamfelagið í Føroyum. At myndugleikar seta seg upp um bindandi dómar og lovliga handlaðar rættindi undirgrevur álitið á bæði fyrisiting og rættarskipan.
Fiskimálaráðsins Forvaltning af Fiskerettigheder på Føroya Banki: En Krise for Retssikkerheden
Introduktion
Siden etableringen af den 200 sømil økonomiske zone i 1977-78 har Færøernes fiskeripolitik været en kompleks balancegang mellem udnyttelse, bevarelse og retfærdig fordeling af havets ressourcer. Den løbende debat om forvaltning af disse ressourcer er intens, ofte stridbar, og afgørende for den færøske økonomi og samfundsmodel. Den seneste udvikling vedrørende Fiskimálaráðsins (Fiskeriministeriets) praksis på Føroya Banki i 2024 og 2025 afslører imidlertid ikke blot administrative udfordringer, men en dyb krise for retssikkerheden og tilliden til den offentlige forvaltning.
Denne artikel vil foretage en juridisk analyse af Fiskimálaráðsins hjemmel til at tildele fiskerettigheder fra 1978 og frem til i dag, med særligt fokus på den principielle forskel mellem tekniske reguleringer og den fundamentale beføjelse til at tildele ressourcer. Den vil desuden belyse de alvorlige fejl i ministeriets forvaltning af Føroya Banki og præsentere de ufravigelige krav til korrektion.
Historisk Baggrund: Fra Suverænitet til Styret Ressourceforvaltning (1978 – i Dag)
Efter at Færøerne etablerede sin eksklusive fiskerizone, opstod et presserende behov for at etablere en robust national lovgivning til at forvalte disse nye suveræne rettigheder. Denne proces har løbende formet Færøernes fiskerilovgivning, med Løgtingið som den ultimative lovgivende myndighed.
- Fiskedagssystemets Indførelse (1994/1996): Et skelsættende punkt var indførelsen af fiskedagssystemet, som var et opgør med det frie fiskeri. Dette system var baseret på en tildeling af fiskedage til specifikke skibsgrupper, i stedet for kvoter. Allerede her skete en de facto tildeling af rettigheder – brugsretten til fiskedage – som fik økonomisk værdi og blev grundlaget for en intern handel. Dette var ikke en teknisk regulering, men en dybdegående omstrukturering af adgangen til ressourcer.
- Udvikling mod Koncessioner og Sjófeingislógin (2019): Gennem årene har Løgtingið justeret fiskerilovgivningen, bevægende sig fra mere generelle grupperettigheder mod mere individualiserede koncessioner, der kan købes og sælges. Den seneste og nuværende overordnede lov er Sjófeingislógin (Løgtingslóg nr. 152 frá 23. december 2019, som senest ændret). Denne lov fastslår, at de levende havressourcer er “ogn Føroya fólks” (Færøernes folks ejendom), og at fiskerirettigheder er “brúksrættur” (brugsrettigheder), der er tidsbegrænsede, men juridisk værdifulde.
Sjófeingislógin tildeler Fiskimálaráðið vide beføjelser til at regulere fiskeriet. De mest relevante bestemmelser for tildeling af rettigheder er:
- § 22, stk. 1: Giver ministeren bred hjemmel til at fastsætte regler for fiskeri af fiskearter og dyrearter, der ikke er omfattet af et kvote- eller fiskedagssystem. Denne paragraf handler primært om uregulerede bestande og giver ministeren mulighed for at etablere fordelingssystemer for disse.
- § 22, stk. 2: Giver ministeren en specifik og eksplicit hjemmel til at fastsætte en ordning for fiskeri efter bundfisk på Føroya Banki, herunder hvilke fartøjsgrupper der kan deltage. Denne bestemmelse er skræddersyet til et specifikt, allerede reguleret område.
Den Fundamentale Sondring: Teknisk Regulering vs. Hjemmel til at Tildele Rettigheder
Kernen i den nuværende problematik ligger i en uigennemsigtig og potentielt ulovlig sammenblanding af to juridisk distinkte begreber:
- Teknisk Regulering af Fiskeri:
- Formål: At styre hvordan, hvor og hvornår fiskeriet udføres. Dette omfatter redskabsbestemmelser, mindstemål, lukkede områder, sæsonbegrænsninger, rapporteringskrav og sikkerhedsforanstaltninger.
- Ministeriets Rolle: Ministeriet har en bred administrativ beføjelse til at udstede sådanne reguleringer via bekendtgørelser, typisk baseret på generelle bemyndigelser i lovgivningen. Denne beføjelse giver dog ikke ministeren ret til at fordele eller omfordele selve retten til at fiske eller dens økonomiske værdi. At “skipa fiskiskapin hjá fiskiskipum á fiskileiðum” (organisere fiskeriet for fiskefartøjer på fiskepladserne) er i sin natur en teknisk regulering af udførelsen af fiskeriet, ikke en hjemmel til at tildele eller inddrage fiskerettigheder.
- Hjemmel til at Tildele (Fordele/Allokere) Rettigheder:
- Formål: At bestemme hvem der får lov til at fiske og hvor meget (kvote eller antal dage). Dette er en direkte fordeling af værdifulde, ofte begrænsede, offentlige ressourcer.
- Ministeriets Rolle: Denne beføjelse kræver en eksplicit og specifik lovhjemmel fra Løgtingið. Løgtingið skal gennem en Løgtingslóg fastsætte principperne og rammerne for tildelingen (f.eks. om det er historiske rettigheder, auktioner, sociale kriterier). Ministeren administrerer derefter tildelingerne inden for disse lovfastsatte rammer. Det er afgørende, at tildeling af rettigheder – det være sig kvoter for bundfisk som torsk, hýsa og upsi eller pelagiske arter som sild, makrel og svartkjaftur – altid hviler på en klar Løgtingshjemmel, der fastsætter fordelingsprincipperne.
Føroya Banki: En Case Study i Mangelfuld Forvaltning og Retssikkerhedsbrud
Den konkrete situation omkring Føroya Banki afslører en serie af alvorlige forvaltningsmæssige og juridiske overtrædelser, der strider mod ovenstående principper:
- Etablerede og Lovligt Handlede Rettigheder:
- Ved indførelsen af fiskedagssystemet blev der tildelt fiskedage på Føroya Banki. Bólkur 3 (linjeskibe) fik 33,3% af rettighederne, og Bólkur 4 (større fiskebåde – kuttere) fik 66,7%. Dette var en direkte tildeling af rettigheder.
- Herefter fandt en lovlig og anerkendt handel sted, hvor rederier i Bólkur 3 købte en betydelig del af fiskedage fra rederier i Bólkur 4. Denne handel resulterede i, at Bólkur 3 ved Bankens lukning ejede ca. 81% af rettighederne, mens Bólkur 4 ejede ca. 19%.
- Disse rettigheder og deres nuværende ejerskab er offentligt dokumenteret og kan tilgås via Vørn, hvilket cementerer deres status som bindende brugsrettigheder, der kan sidestilles med ejendomsrettigheder.
- Fejlen: Fiskimálaráðsins handlinger med at omfordele dage til Bólkur 4 på bekostning af Bólkur 3’s legitimt erhvervede dage er en direkte omstødelse af disse lovlige transaktioner og anerkendte ejerskabsforhold.
- Direkte Brud på Domsafgørelsen BS 838/1995:
- Føroya Rætti fastslog i denne afgørende dom, at ministeriet “ikki hevði heimild fyri flytingum av søguligum botnfiskarættindum millum bólkar”. Dette betyder, at ministeriet manglede lovhjemmel til at gribe ind i, annullere eller ignorere lovlige overførsler af historiske rettigheder mellem skibsgrupper.
- Ministeriets nuværende omfordeling af fiskedage på Føroya Banki, som effektivt flytter dage tilbage til de oprindelige sælgere i Bólkur 4, er en klokkeklar og bevidst overtrædelse af denne bindende domstolsafgørelse. Ministeriet forsøger at gennemføre en “flytning” af rettigheder, som dommen specifikt forbyder ministeriet at foretage.
- Ulovlig Omstødelse baseret på Ministeriets Egen Handling (“10-års reglen”):
- Fiskimálaráðið har begrundet omfordelingen med, at fiskedage er “dotnir burtur” (gået tabt) på grund af manglende brug i 10 år. Dette argument er juridisk uholdbart og dybt urimeligt.
- Det var Fiskimálaráðið selv, der på biologisk grundlag og i overensstemmelse med anbefalinger fra Havstovan og ICES, besluttede at lukke Føroya Banki for fiskeri. Denne lukning gjorde det fysisk og juridisk umuligt for rederierne at udnytte deres tildelte og erhvervede fiskedage.
- At ministeriet nu anvender denne selvskabte umulighed som begrundelse for at inddrage og omfordele lovligt erhvervede og offentligt dokumenterede rettigheder, er et alvorligt brud på principperne om proportionalitet, legitim forventning og forbuddet mod, at en myndighed handler i strid med sine egne handlinger (venire contra factum proprium). Ministeriet kan ikke straffe erhvervet for en situation, som ministeriet selv har fremtvunget.
- Fejlagtig Hjemmelsanvendelse og Manglende Gennemsigtighed:
- Ministeriets brug af § 22, stk. 1 (om uregulerede bestande) som hjemmel for Føroya Banki i 2024-bekendtgørelsen var forkert. Den efterfølgende, uforklarlige fjernelse af denne henvisning i 2025 bekendtgørelsen, samt indførelse af nye inntægtskrav for Bólkur 5 uden klar proportional begrundelse, viser en kritisk mangel på juridisk præcision og gennemsigtighed i forvaltningen.
Juridiske Krav til Øjeblikkelig Korrektion – Dette skal ubetinget ske:
For at rette op på de skader, der er forvoldt, og for at genoprette retssikkerheden og tilliden til den færøske fiskeriforvaltning, er følgende ufravigelige krav:
- Øjeblikkelig Genoprettelse af Lovligt Erhvervede Rettigheder:
- Fiskimálaráðið skal øjeblikkeligt og uforbeholdent annullere alle afgørelser, der tilsidesætter den etablerede og lovligt handlede fordeling af fiskedage på Føroya Banki. Dette betyder, at den fordeling, hvor Bólkur 3 ejer ca. 81% og Bólkur 4 ejer ca. 19% af dagene, skal respekteres fuldt ud.
- “10-års reglen” som grundlag for inddragelse af rettigheder skal øjeblikkeligt kasseres med tilbagevirkende kraft for den periode, hvor Føroya Banki har været lukket af biologiske årsager.
- Eventuelle tildelinger til Bólkur 4, der er sket på bekostning af lovligt erhvervede dage for Bólkur 3, skal annulleres, og dagene skal tilbageføres til de retmæssige ejere, som de er registreret hos Vørn.
- Reguleringer for Bólkur 5 skal revideres for at sikre, at de er proportionale og retfærdige.
- Ubetinget Respekt for Retsafgørelsen BS 838/1995:
- Ministeriet skal bindende anerkende dommen BS 838/1995 som gældende ret for fiskeriadministrationen. Dette indebærer en forpligtelse til, at ingen fremtidige forvaltningsakter vil omgå eller underkende denne dom ved at “flytte” historiske rettigheder mellem grupper, der har handlet dem lovligt.
- Tilbagevirkende Kraft og Fuld Økonomisk Erstatning:
- De rederier og personer, der har lidt økonomisk tab som følge af ministeriets fejlbehæftede og ulovlige forvaltning, har krav på fuld økonomisk erstatning for tabt indtjening og alle direkte og indirekte omkostninger. Dette inkluderer også omkostninger til juridisk bistand i forbindelse med ministeriets fejlforvaltning. Erstatningskrav skal behandles hurtigt og effektivt.
- Komplet Forvaltningsrevision og Ansvarliggørelse:
- Der skal iværksættes en uafhængig juridisk og forvaltningsmæssig revision af Fiskimálaráðsins praksis for at identificere, hvordan disse systematiske brud på lov og retssikkerhed har kunnet finde sted. Denne revision skal også omfatte en analyse af den juridiske rådgivning, der ligger til grund for ministeriets beslutninger.
- Ansvarliggørelse: De ansvarlige embedspersoner og politiske ledere, der har godkendt eller initieret disse ulovlige handlinger, skal drages til ansvar i overensstemmelse med gældende lovgivning og forvaltningsretlige principper.
- Klar og Konsistent Lovhjemmel:
- Fremtidig regulering af Føroya Banki og andre områder skal klart og konsekvent henvise til den korrekte og specifikke lovhjemmel (§ 22, stk. 2 for Føroya Banki). Enhver ændring i principper for tildeling af rettigheder skal forankres i en specifik og eksplicit Løgtingslov, der respekterer allerede etablerede rettigheder eller kompenserer fuldt ud for indgreb.
Afsluttende Bemærkning:
Fiskimálaráðsins praksis vedrørende Føroya Banki er ikke blot en administrativ fejl; den er et fundamentalt angreb på retssikkerheden for den færøske fiskerflåde, på principperne om ejendomsretlige brugsrettigheder og på Løgtingets suverænitet som lovgiver. At ignorere en bindende dom, at anvende fejlagtige lovhjemler, og at straffe erhvervet for konsekvenserne af ministeriets egne restriktioner, er uacceptabelt i et retssamfund.
En manglende øjeblikkelig og fuldstændig korrektion af disse fejl vil have alvorlige og langvarige konsekvenser for tilliden til den offentlige forvaltning, den færøske retsstat og den økonomiske stabilitet i fiskerierhvervet. Den færøske retsstat må vise, at den kan håndhæve loven overfor egne myndigheder og beskytte borgernes lovligt erhvervede rettigheder.
Disclaimer: Denne artikel er baseret på de fremlagte oplysninger og generel viden om færøsk fiskerilovgivning og forvaltningsret. Den udgør ikke juridisk rådgivning. For bindende juridisk vurdering og handling bør man søge professionel rådgivning fra en kvalificeret jurist. Udarbejdet af Gemini PRO ai
Ístaðinfyri bara at tosa um niðurleggingar og skerjingar, so eiga vit at ganga nýggjar ótroyttar leiðir. Eins og føroyingar fóru til lands í Grønlandi og Íslandi at arbeiða, so eiga vit í dag eisini at hugsa nýggjar leiðir heima her í Føroyum. Vit skulu vera meir frammi í skógnum. Ferðasamband og netsamband er í dag so mikið gott, at tað eigur ikki at forða okkum at vit liggja úti í Atlantshavi.
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur, Løgtingskvinna
Føroyingar eru innovativir og hava altíð megnað at hugsa nýtt – vit hava fingið fiski- og alivinnuna at blóma, ment ferðavinnuna og bygt eitt framkomið samfelag á nøkrum oyggjum mitt í Norðuratlantshavinum. So hví steðga nú?
Í øðrum londum, selja tey tænastur til fólk um allan heim. Tildømis Ísland, sum selir lasaraviðgerð av eygum, har tey bjóða eina kombinatión av eygnakirugi saman við eini ferðauppliving. Fólk koma til Íslands, fáa eyguni ornaði pluss eina ferðauppliving. Tey gjalda og fara síðani avstaðaftur.
Vit kunnu taka Ungarn, sum veitir tannviðgerð. Fólk koma til Ungarn at orna tenninar, gjalda og fara avstaðaftur.
Vit kunnu gera tað sama. Klaksvíkar Sjúkrahús kundi tildømis selt tænastur til fólk úr øllum heiminum innan onkra viðgerð innan urologi ella skurðviðgerð av knøum, akslum ella hvat tað skal vera. Kundarnir koma og fáa tænastuna , gjalda og fara síðani avstaðaftur.
Og vit kundu sum onki, bjóða eina kombinatión av heilsutænastu og ferðauppliving. Serliga í hesum døgum nú heimurin er so ótryggur nógvastaðni.
Men tað krevst at vit eru allarbest á økinum. Og tað klára vit. Tað er ongin avbjóðing, sum vit føroyingar ikki klára.
Hóast Klaksvíkar Sjúkrahús skal bjóða seg fram globalt, so skal tað ikki forða føroyingum í at nýta sjúkrahúsið á sama hátt sum í dag. Tað sum eg meini við er, at vit eiga at víðka virksemi og hava visiónir ístaðinfyri bara at tosa um niðurleggingar og skerjingar.
Nýggi simulatordepilin hjá Atlantic Airways, er eitt gott dømið um, at vit megna bert vit vilja.
Simolatorarnir eru teir flottastu og bestu í heiminum í dag. Kundar koma til Føroyar, fáa hesa tænastu, gjalda og fara síðani avstaðaftur. Og tað gongur væl hjá teimum.
Simulatordepilin fer sjálvandi eisini hava stóra samfelagsliga ávirkan, bæði vinnuliga og búskaparliga og dregur fólk úr øllum heiminum til Føroya. Harafturat fáa øll ágóðan, sum hava við ferðafólk og ferðavinnu at gera.
Vitanartung størv
Vit tosa um tað neyðuga í útbúgving og lærdómi og um campus og universitet. Tað er neyðugt, men vit mugu ikki gloyma at hava góð framkomin vitanartung arbeiðspláss, sum svara til høga útbúgvinging. Annars útbúgva vit fólk til arbeiðsloysi og tey ungu fara av landinum og okkara lærdi ungdómur gerst ein eksportvøra “grýtuklár” hjá fyritøkum uttanlands. Tey gerast soleiðis ikki tað tilfeingi fyri land okkara, sum tey kundu blivið.
Tí skulu vit menna nýggjar vinnur, og tað sum eg havi nevnt omanfyri eru bert nøkur dømir. Tað kann vera so øgiliga nógv annað.
Hetta er vegurin vit skulu ganga.
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
Løgtingslimur
Hetta skrivar Tilfeingis- og vinnumálaráðið á heimasíðuni
Sambært § 2, stk. 7 í løgtingslóg um tøkugjald skal metti miðal framleiðslukostnaðurin, PK, almannakunngerast á heimasíðu stjórnarráðsins tann 1. januar 2026.
PK, ið er galdandi fyri tíðarskeiðið 1. januar til 31. desembur 2026, er uppgjørdur at vera: 44,18 kr./ kg.
Árliga Jobmatch stevnan er í dag í høllini við Tjarnir. Heili 88 fyritøkur og stovnar eru við á stevnuni, og tað er tað mesta, sum hevur verið, síðan Jobmatch byrjaði í 2008. Hetta skrivar Tórshavnar kommuna
Elsa Berg, borgarstjóri, setti Jobmatch í ár og vísti millum annað á stóra týdningin, sum stevnan hevur havt seinastu árini.
“Aftur í ár gevur Jobmatch fyritøkum og stovnum møguleika at møta fólki, sum skulu mynda okkara arbeiðsmarknað í árunum, sum koma.
Arbeiðsmarknaðurin er í støðugari broyting og kanska ongantíð so nógv sum beint nú. Nýggj tøkni, umhvørvisbroytingar og nýggir mátar at hugsa uppá seta nýggj krøv og geva nýggjar avbjóðingar, sum arbeiðsmarknaðurin noyðist at fyrihalda seg til og taka ímóti.
Mitt í øllum hesum broytingunum stendur sjálvt menniskjað. Menningin tekur dik á seg, og her fara vit altíð at hava brúk fyri dugnaligum og evnaríkum fólkum til at føra okkara samfelag fram á leið, og tað er ikki minst galdandi fyri okkara vinnulív, okkara fyritøkur og okkara stovnar.
Her kemur Jobmatch veruliga til sín rætt. Og at talan í ár er um størsta Jobmatch nakrantíð við 88 fyritøkum og stovnum sigur so mikið sum, at stevnan er vælumtókt, og at nógv brúka høvið til at kunna seg um, hvørjir arbeiðsmøguleikar eru.
Vit vita, hvussu stóran týdning tað hevur at fáa okkara fólk heim aftur eftir lokna útbúgving. Her spælir Jobmatch ein týðandi leiklut í at skapa tey neyðugu sambondini millum arbeiðsgevara og arbeiðstakara, og eftirhondini eru tað eisini óteljandi dømi um, at fólk hava funnið sítt starv her á Jobmatch.
Samstundis er Jobmatch ikki bara ein stevna fyri tey, sum eru liðug ella nærkast endanum á síni útbúgving og sum vilja kunna seg um arbeiðsmøguleikarnar. Jobmatch er eisini fyri tey, sum enn ikki eru farin undir eina hægri útbúgving, og sum her kunnu fáa íblástur til, hvat tey skulu fara at lesa.
Tey siga, at í fjør fingu meir enn 100 vitjandi á Jobmatch bjóðað eitt ítøkiligt starv, eina uppgávu ella eitt starvsvenjingarpláss.
Tað er tað mesta, sum hevur verið, síðan Jobmatch byrjaði í 2008. Og nú ársins Jobmatch er størri enn nakrantíð og í nýggjum hølum her við Tjarnir, er øll grund til at halda, at tað verða nógv, sum finna eitt “match” í dag.
Eg vil við hesum ynskja øllum ein góðan dag og eitt gott Jobmatch 2025.
Takk fyri.”
Kelda & myndir: torshavn.fo
Fiskivinna Music expresses feeling and thought, without language. It was below and before speech, and it is above and beyond all words.