Hóast toskakvotan á Flemish Cap er sett til 15.360 tons fyri 2026, er hetta eitt søguliga lágt støði. Strangar friðingar og ein ovur varligur politikkur kostar vinnuni dýrt, tí túsundtals tons av toski doyggja av elli á havbotninum ella verða etin av øðrum fiskasløgum í staðin fyri at skapa virði á landi.
Í 2026 er heildarkvotan (TAC) á NAFO-øki 3M – betur kent sum Flemish Cap – 15.360 tons. Av hesum fáa Føroyar 22,35 prosent, sum svarar til 3.433 tons. Tað ljóðar kanska ikki av tí ringasta í mun til tey allar lágstu árini, men í einum søguligum høpi er hetta eitt sera lítið tal.
Áðrenn toskastovnurin á bankanum datt burtur í 1990-unum, lá almenna heildarkvotan ofta um 13.000 tons, men veruligi fongurin var munandi størri.
Í seinnu helvt av 1980-unum vórðu roknað við eini veiðu um 30.000 tonsum um árið, og í metárinum 1989 var fongurin heili 48.000 tons. Føroysk línuskip vóru tá, saman við eitt nú portugisiskum trolarum og spanskum paratrolarum, ein fastur og støðugur partur av flotanum á Flemish Cap.
Síðan komu niðurtúrurin og tær longu friðingarnar. Fyrst eitt stutt moratorium frá 1988 til 1990, og síðan tann drúgva friðingin, sum vardi frá 1999 heilt fram til 2009. Tá fiskiskapurin loksins varð latin upp aftur í 2010, byrjaði kvotan á einans 5.500 tonsum. Síðan hevur hon svingað nógv – upp í 17.500 tons í 2019 og heilt niður í 1.500 tons í 2021. Men kvotan hevur ongantíð nærkast teimum mongu túsund tonsunum, sum bankin bar, tá vinnan stóð í blóma.
Stóri trupulleikin í dag er tann ovurvarligi politikkurin hjá myndugleikunum í NAFO-londunum. Hóast stovnurin hevur verið friðaður í mong ár, tora teir ikki at lyfta kvotuna upp á eitt støði, sum svarar til tað, havið veruliga kann bera. Gongdin hevur verið myndað av áhaldandi skerjingum, har vísindalig ráðgeving ofta verður brúkt sum eitt skjøldur fyri at halda fiskiskapinum niðri – eisini nú stovnurin longu hevur verið undir hørðum eftirliti í áratíggju.
Avleiðingin er álvarsom. Vit missa áhaldandi túsundtals – ja, upp ímóti 10.000-tals – tons av toski. Í staðin fyri at fiskimenn sleppa at taka tað, sum havøkið megnar at bera, doyr fiskurin á botninum av elli, sjúku ella náttúrligum deyða. Hetta er ikki røtt umsorgan fyri stovninum, men heldur eitt varligt sjónarmið, ið setur fiskivinnuna í aðru røð.
Føroyar hava bæði søgulig rættindi og drúgvar royndir á Flemish Cap. Tá kvotan verður hildin so lág í mun til tað, ið áður var møguligt, og ikki hækkar hóast áralangar friðingar, er tað nógv meira enn bara eitt tal á einum pappíri. Tað eru tons, sum ikki koma uppá land, tað eru stór virði, sum liggja og rotna á havbotninum.
Ein rættvísur og skynsamur fiskivinnupolitikkur eigur at taka støði í tí, havið kann bera, fram um bert at loyva tí allar minsta. Annars gerast friðingarnar ikki eitt amboð til at byggja stovnar uppaftur, men heldur ein varandi avmarking, sum hvørt ár kostar okkum dýrt. Og heimssamfelagið stendur modell til eina áhaldandi skerjing á øllum havleiðum sum ongantíð aftur fer upp á tað sum var vanligt at taka úr havinum. Er talan veruliga um umhvørvisaktivistar við gomlum teorium sum ikki megna at framskriva hvat havið ber?
Viðmerking – Tá fiska verður á Flemish Kap so er fiskur á mestsum hvørjum húki og Skipini tora ikki at seta nógva línu tí so klára tey ikki at arbeiða undan og frysta. Fiskifrøðingarnir siga at stovnurin er illa fyri – men hví hava skipini so áhaldandi rokfiskiskap? Hví ikki fiska eini 20.000 tons um árið komandi 4 árini og so gera veruligar metingar um fiskiskapurin fer niður?
| Tíðarskeið / Ár | TAC Kvota (Tons) | Verulig veiða & Viðmerkingar |
| 1970- og 80-árini | ~13.000 | Veruligi fongurin var nógv størri enn ásettu kvoturnar. Í seinnu helvt av 80-unum vórðu mett umleið 30.000 tons fiskað um árið. |
| 1989 | Metár til fiskiskap | Metár í veiðu. Mettur fongur var heili 48.000 tons. Føroyingar, spaniólar og portugisar vóru drúgvir á bankanum. |
| 1988–1990 | Skerjingar | Fyrsta stutta friðingarskeiðið (moratorium) í eini roynd at tálma stóru ovveiðuni, áðrenn stovnurin veruliga brotnaði. |
| 1999–2009 | 0 | Langtíðarfriðing (moratorium). Fiskiskapurin eftir toski á Flemish Cap var bannaður í meira enn eitt áratíggju fyri at byggja stovnin uppaftur. |
| 2010 | 5.500 | Fiskiskapurin læt upp aftur, men NAFO byrjaði við eini sera varligari byrjunarkvotu. |
| 2019 | 17.500 | Hægsta kvotan, síðan fiskiskapurin læt upp aftur eftir longu friðingina. |
| 2021 | 1.500 | Ovurvarligur NAFO-politikkur og vísindalig meting førdi til stóra skerjing, har kvotan rapaði niður í næstan onki. |
| 2026 | 15.360 | Galdandi kvota. Av hesum eiga Føroyar 22,35 % (3.433 tons). Hóast talan er um eina hækking frá lágmarkinum í 2021, er tað framvegis eitt søguliga lágt støði í mun til burðardygdina hjá bankanum. |
Søgan hjá toskastovninum á Flemish Cap vísir greitt, hvussu farin er frá ógvusligari ovveiðu í 1980-unum yvir í eina drúgva totaal-friðing, til í dag at verða stýrdur av einum sera varligum NAFO-politikki, har vinnan ikki sleppur at gagnnýta fullu orkuna í sjónum.
Greining og grein er partvís gjørt við Grok AI og Gemini AI – Talva gjørd við Gemini AI og Grok AI
Toskafiskiskapurin frá 1960 til 1980 á Flemish Kap
Toskafiskiskapurin frá 1989 til 2026 (meting) á Flemish Kap
Viðmerking sum má við í greinini
El eldri ICNAF-tøl frá 1960-unum eru hægri fyri onkur ár (t.d. 1965 ofta sett til um 60.000 t og 1964 upp ímóti 48.000 t). Seinni NAFO-gjøgnumgongd lækkaði nøkur tøl fyri 1972, tí fongir ikki altíð vóru uppgivnir á býti. Tí er rættast at skriva: nominalir fongir eftir NAFO/ICNAF Statistical Bulletin, sum seinni metingar hava samanstillað.
Hetta eru ikki TAC-kvotur, og ikki tey hægri “estimated catch”-tølini sum NAFO brúkti eftir 1988 (tá ófráboðaður fongur var stórur).
Kelda
- NAFO Scientific Council Research Documents, talva “Total commercial cod catch in Division 3M – reported nominal catches since 1960”, m.a.
SCR Doc. 09/34, SCR Doc. 07/39, SCR Doc. 18/029 - Upprunahagtøl: ICNAF/NAFO Statistical Bulletin (STATLANT 21)
- Fyrsta TAC á 3M-toski: 1974 (40.000 t). Í 1980 var TAC skerd til 13.000 t.
Til greinina kann keldureglan vera:
Kelda: NAFO/ICNAF Statistical Bulletin og NAFO Scientific Council (nominal catch, Div. 3M, Gadus morhua).
Neyvastu tølini úr NAFO-metingartalvum (reported nominal catch):
| Ár | Talva (rundað) | NAFO nominal (t) |
|---|---|---|
| 1960 | 12.350 | 12.735 |
| 1961 | 20.500 | 20.857 |
| 1962 | 16.000 | 16.176 |
| 1963 | 35.480 | 35.482 |
| 1964 | 42.070 | 42.074 |
| 1965 | 56.320 | 56.318 |
| 1966 | 29.970 | 29.972 |
| 1967 | 38.040 | 38.044 |
| 1968 | 35.700 | 35.699 |
| 1969 | 23.940 | 23.940 |
| 1970 | 19.720 | 19.721 |
| 1971 | 26.180 | 26.183 |
| 1972 | 57.500 | 57.503 |
| 1973 | 22.900 | 22.900 |
| 1974 | 24.940 | 24.938 |
| 1975 | 22.380 | 22.375 |
| 1976 | 22.270 | 22.266 |
| 1977 | 27.020 | 27.019 |
| 1978 | 33.130 | 33.131 |
| 1979 | 29.710 | 29.710 |
| 1980 | 10.470 | 10.468 |
Hýsa
Upsi
