Hetta sigur felagið EarthGrid og siga tey at tað kan verða upp til 100 ferðir skjótari og 10 ferðir bíligari at bora við nútímans tøkni
Spurningurin er so um suðuroyartunnilin má útsetast, meðan bíða verður eftir nýggjari tøkni, sum ger at fleiri milliardir kunnu sparast um hendan tøknin kann nýtast til stórar undirsjóðar tunnlar? Og ein sera viðkomandi spurningur er um Dalstunnilin kann borast liðugur við nýggjari tøkni?
EarthGrid: Nýmótans tunnilboring við plasmaløgum
Ein amerikansk fyritøka, EarthGrid, hevur ment eina kollveltandi tunnilboringartøkni, sum kann broyta framtíðina innan infrastruktur og samferðsluverkætlanir — eisini í Føroyum. Við plasmaløgum og fjarregistrering arbeiðir EarthGrid við eini loysn, sum kann bora skjótari, bíligari og meira umhvørvisvinarligt enn verandi loysnir kunnu.
Norðurlensk fígging saman við USA
Felags fígging av verkætlanini. Noreg, Grønland, Danmark og Ísland og USA kann saman við Føroyum verða við til at fíggja royndarverkætlan við Tjørnuvíkstunnli.
Plasmaløg: Ein nýggjur arbeiðsháttur
Felagið skrivar á teirra heimasíðu: Okkara plasmadrivnu robottar arbeiða framúr í øllum sløgum av gróti — eisini granitt og basalt. Við fjarregistrering og tillagaðum arbeiðshátti til hvørt grótslag, er ikki neyðugt at skifta borihøvdir ella maskinur, tá jarðfrøðiliga samansetingin broytist. Hetta gevur óavmarkaðan fleksibilitet og tryggjar hægri arbeiðstíð í tunnilboring.
Tøknin byggir á termiska spallatión, har plasmaløg hita grótið upp so skjótt og hart, at tað brotnar sundur av hitachoki og verður til sand. Tilgongdin krevur bert luft og streym — eingi kemikaliur, snúðandi partar ella dálkandi evni. Hetta ger arbeiðið bæði skjótari og reinari enn við vanligum mekaniskum borimaskinum.
Royndir og verulig nýtsla
EarthGrid hevur roynt sína tøkni í verki, m.a. við at bora í harðari grótløgum sum greywacke, basalt og granitt. Í eini roynd boraði ein tunnilrobot ein 10×12 fót tunnil uppá 30 tímar — ein arbeiðsgongd, sum vanliga hevði tikið fleiri vikur við konventionellari tøkni.
Tunnlarnir eru í løtuni serliga ætlaðir til kaðalar og leiðingar, men fyritøkan arbeiðir við at menna størri útgávur til ferðafólk og samferðslu.
Føroyskur áhugi og framtíðar møguleikar
Í einum svarskrivi frá Fiskivinnu- og samferðslumálaráðnum í 2024 verður EarthGrid nevnt sum ein møguligur framtíðarháttur til tunnilsgerð í Føroyum. Landsverk hevur víst áhuga fyri tøknini, serliga í sambandi við verkætlanir til útoyggjar, har kostnaður og umhvørvisávirkan eru avgerandi.
Tó er eingin ítøkilig roynd gjørd í Føroyum enn, og tøknin er framvegis í menningarstøðu. Men við framhaldandi royndum og menning kann EarthGrid gerast ein veruligur valmøguleiki til framtíðar tunnilsverkætlanir í Føroyum.
EarthGrid: Kollveltandi tunlaboring við plasmateknologi
Fyritøkan marknaðarføra seg sum ein “disruptivur aktør” framúr nýskapandi, Leggur dent á nýggja og framkomna tøkni – innan infrastruktur, við denti á skjótari, bíligari og grønari tunnilbygging.
Statnett roynir plasmakanonir: Tunnlar upp til tíggju ferðir skjótari
Í útjaðaranum av Trondheim hevur norska elfelagið Statnett gjørt royndir við eini heilt nýggjari tunnilteknologi — plasmakanonir, sum hita grótið upp til 20.000 stig og loysa tað uttan spronging ella boring. Hetta skrivar NRK.
Talan er um fyrstu royndirnar í Evropa við hesi tøkni, sum er ment av amerikansku fyritøkuni EarthGrid. Í staðin fyri at bora ella sprongja, verða steinarnir “kókaðir” við plasmafløsku og síðani skrapaðir burtur. Hetta kann, sambært mennarunum, gera tunnilbygging upp til tíggju ferðir skjótari enn við vanligum metodum.
– Vit hava sæð lovandi úrslit, og eru fegin um at hava gjørt hesar royndir, sigur John Olav Tande, menningarstjóri í Statnett, við NRK.
Plasmakanonirnar eru festar á vanligar gravimaskinur og brúka bert streym, vatn og hita — eingi kemikaliur ella sprongievni. Hetta ger tøkniina bæði umhvørvisvinarliga og væl egnað til øki við sárbærum náttúru ella tættbygdum økjum.
EarthGrid hevur áður gjørt avtalu við Norsk Kjernekraft, og teknologiin kann í framtíðini nýtast til at leggja elleiðingar og møguliga til at goyma kjarnorkuavfall.
Tøkniin er enn í royndarstøðu og ikki klár til vanligan nýtslu, men bæði Statnett og EarthGrid síggja stórt potentiali í norðurlendska marknaðinum.
Kelda: NRK (16. september 2025)
Hvat eru plasmaløg?
Plasmaløg eru høgorka gassøki, har evni eru upphitað so nógv, at elektrónir verða rivnar frá atomkjarnunum. Hetta skapar eitt ioniserað tilfar, sum kann leiða streym og framleiða ekstreman hita — ofta fleiri túsund stig. Plasma verður ofta kallað fjórða tilstandurin av evni, afturat fastum, flótandi og gassformi.
Í tunnilboringartøkni hjá EarthGrid verða plasmaløg brúkt til at:
- Hita grótið upp við ekstremum hita, so tað brotnar sundur av hitachoki.
- Umforma harðari grót til sand, uttan at brúka mekaniskar borihøvdir.
- Minka slitið og økja arbeiðshastið, tí eingi snúðandi partar nýtast.
Hetta ger plasmaløgini til ein kollveltandi hitakeldu, sum kann bora í øllum grótsløgum — eisini granitt og basalt — við lítlari orkunýtslu og uttan kemikaliur.
Kelda: https://earthgrid.io/tunneling/
Hetta skrivar landsstýrismaðurin í einum svarskrivið til løgtingskvinnu.
FISKIVINNU- OG SAMFERÐSLUMÁLARÁÐIÐ Løgtingið 10. desember 2024 Mál: 24/26875-2 (at tilskila í svari)
Tygara skriv: SS-003/2024 Svar uppá fyrispurning SS-003/2024 eftir § 53 í Tingskipanini frá Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur, løgtingskvinnu, um fast samband til útoyggjar við eini undirsjóvarbreyt (metro)
Fyrispurningurin var soljóðandi:
1. Hevur landsstýrismaðurin nakrar ætlanir um at fáa fast samband til allar útoyggjarnar við eini undirsjóvarbreyt, soleiðis at alt Føroya fólk við hesum verður knýtt saman?
2. Veit landsstýrismaðurin, hvussu tað gongur við nýggju tøknini hjá Earthgrid at bora tunlar við, sum ger tað munandi bíligari at bora?
3. Um ikki, hevur landsstýrismaðurin so nakrar ætlanir um at kanna, hvussu tað gongur at bora tunlar við tøknini hjá Earthgrid? Svar til spurning
1 Føroyar hava eitt væl útbygt undirstøðukervi, sum støðugt verður útbygt og betrað. Ferðasambandið í Føroyum er eisini gott. Nú Sandoyartunnilin er latin upp fyri ferðslu, hava 91% av Føroya fólki fast vegasamband. Suðuroyartunnilin verður í løtuni fyrireikaður, og tá hann er gjørdur, verða góð 99,0% av Føroya fólki knýtt saman í einum vegakervi. Tað almenna hevur í meira enn eina øld arbeitt við at knýta landið saman við einum góðum samferðslukervi og ferðasambandi. Á landi við vegum, tunlum, havnum og busssambandi. Millum oyggjar við ferjusambandi, undirsjóvartunlum, byrgingum, brúm og tyrlu. Landsstýrið hevur sett sær fyri at betra ferðasambandið til útoyggjarnar. Strandferðsluflotin verður endurnýggjaður, og eftir ætlan verður farið undir at byggja nýggja Kalsoyarferju í 2025. Síðani er ætlanin at byggja eina ferju til Svínoyar- og Fugloyarleiðina. Triðja ferjan verður helst Nólsoyarferjan. Nýggju ferjurnar fara at lúka øll nýmótans krøv. Tað verður høgligari og betri at ferðast. Miðað verður eftir at sigla fleiri túrar, og fastbúgvandi eiga at verða raðfest fremst. Vit hava ongar royndir ella siðvenju við undirsjóvarbreytum (metro) í Føroyum, og hava ikki av álvara arbeitt við málinum. Hvørki, tá undirsjóvartunlarnir vórðu gjørdir, ella nú Suðuroyartunnilin verður fyrireikaður.
Í frágreiðingini hjá Landsverki frá 2021 um forkanningar av eini nýggjari Suðuroyarleið, verður møguleikin at gera ein jarnbreytartunnil tó umrøddur. Ein toktunnil verður mettur at vera dýrasta loysnin, tí íløgur skulu eisini gerast í tok, jarnbreytir, jarnbreytarstøðir og annað. Rakstrarkostnaðurin er eisini høgur. Undirsjóvarbreytir (metroir) verða vanliga brúktar til at tryggja ferðslutíttleika í háferðslutíð í stórbýum, har nógv fólk búgva og skulu ferðast skjótt millum arbeiðið og heimið.
Meginøkið í Føroyum er longu knýtt saman í eitt infrakervi. Tað eru í løtuni ongar ítøkiligar ætlanir um at gera undirsjóvarbreytir til útoyggjarnar við verandi kostnaði og tøkni. Um tøkniliga menningin loyvir tí, eigur málið at verða tikið uppaftur. Svar til spurning 2 og 3 Landsverk er vegamyndugleiki landsins og tøkniligi stovnur landsstýrismansins. Stovnurin hevur góðar og drúgvar royndir við tunnilsgerð, og hevur staðið fyri og gjørt tunlar í eini 62 ár. Landsverk hevur ikki neyvan kunnleika til tøknina hjá EarthGrid at bora tunlar og ger tí sínar viðmerkingar við fyrivarni. Landsverk metir, at henda nýggja tøknin at bora enn er á royndarstøði, men í støðugari menning. Nýggja tøknin byggir á, at borað verður við brennara (kyndli). Grótið verður hitað, so tað smeltar. Royndirnar higartil benda á, at hesin hátturin at gera tunlar kann vera skjótari og bíligari enn verandi háttur at gera tunlar.
Tunlarnir, sum eru boraðir, eru smalir og ikki gjørdir til ferðafólkaferðslu, sum nú er. Landsverk fylgir støðugt við tøkniligu menningini og arbeiðsháttum innan tunnilsgerð. Landsverk samstarvar og samskiftir við norðurlendskar samstarvspartar og onnur um millum annað tunnilsgerð. Samanumtikið er eingin ætlan um at byggja jarnbreytir ella undirsjóvarbreytir til smærru útoyggjarnar, men í staðin er ætlanin at gera sjóvegis sambandið enn betri við nýggjum ferjum og við betri ferðaætlanum. Loyvir tøknin tí, kann málið um ger av undirsjóvartunlum til útoyggjar verða tikið upp seinni. Fiskivinnu- og samferðslumálaráðið, 10. desember 2024 Dennis Holm (sign.) landsstýrismaður
Grein er gjørd við nýtslu av: Copilot AI
