Suðuroyartunnilin er í miðdeplinum í Føroyskum politikki. Nýggjastu hoyringarskrivini og kostnaðarmetingarnar vísa, at stórir óvissur framvegis eru knýttir at verkætlanini, serliga tá tað snýr seg um veruligan kostnað og valið av tunnilsleið.
Men ein annar týdningarmikil spurningur er eisini komin fram: Hvussu nógv innlit hevur landsstýrið – og í veruleikanum Løgtingið – í veruliga roknskapin hjá teimum tunnilsfeløgum, ið standa fyri Eysturoyartunlinum, Sandoyartunlinum og komandi Suðuroyartunlinum? Og ein sera viðkomandi spurningur er eisini ætlar landi at gera hesa risa íløgu og har tunnilin ikki sum minstamát hevur somu hædd og breidd sum Eysturoyartunnilin, hetta eigur Føroya Løgting og Føroya Fólk at fáa at vita.
Advokatur Jógvan Páll Lassen hevur í samrøðu við KVF víst á ein týdningarmiklan vinkul, Landsstýrið (og í veruleikanum Løgtingið) er eitt hundrað prosent eigari av partafeløgum, ið byggja og reka tunlarnar. Feløgini eru privat Partafeløg (P/F), har landsstýrið eigur allan partapeningin, hevur veitt lán og er veðhaldari. Tó eru hesi feløg ikki fevnd av lógini um alment innlit. Tað merkir, at vanligir borgarar ikki hava rætt til at síggja byggiroknskapin, ella aðrar týdningarmiklar upplýsingar.
Jógvan Páll Lassen leggur dent á, í samrøðu við KVF at eigarin (landsstýrið/Løgtingið) framvegis hevur fullan rætt at krevja allar neyðugar upplýsingar frá nevnd og leiðslu í felagnum. Um nevndin og leiðslan ikki veitir hesar upplýsingar, kann eigarin – við lógini í hond – koyra nevndina og leiðsluna frá. Tað er ein sterk mekanisma í partafelagslógini, sum tryggjar, at eigarin altíð hevur yvirræði.
Hví er hetta so týdningarmikið?
Løgtingið stendur fyri at taka eina av størstu avgerðum í nýggjari tíð: at loyva fyrireiking og útboð av einum tunli, ið eftir nýggjastu metingum kann kosta millum 5 og 7 milliardir krónur – og kanska nógv meira, um tað gongur sum við teimum fyrstu tunlunum. Tá ið Landsverk sjálvt í hoyringarskrivi frá 17. november 2025 vísir á, at kostnaðarmetingarnar eru ov lágar, og tørvur er á nýggjum jarðfrøðiligum kanningum og betri trygdarstrategium, so er tað enn meira týdningarmikið, at Løgtingið ikki tekur avgerð á einum ófullfíggjaðum grundarlagi.
Sum eigari hevur landsstýrið ikki bara rættin – tað hevur skylduna at krevja fullan roknskap, allar broytinga og verulig rakstrartøl frá Eysturoyartunnilinum og Sandoyartunnilinum, áðrenn verkætlanin Suðuroyartunnilin verður boðin út. Hesin roknskapur er einasta trygga grundarlagið undir at meta, hvussu realistiskar tær nýggju kostnaðarmetingarnar eru.
Niðurstøða frá Jógvan Páli Lassen er greið: Løgtingið eigur at hava alla neyðuga vitan, tá tað skal taka avgerð um eitt mál av hesi stødd. Tað er ikki bert ein spurningur um góða stýring – tað er ein spurningur um demokratiskan ábyrgd og ábyrgdarfulla peninganýtslu.
Spurningurin vit kunnu seta okkum er: Vil landsstýrið sum eigari brúka síni lógligu rættindi og krevja fullar upplýsingar frá tunnilsfelagnum – áðrenn tað er ov seint?
Niðurstøða frá Jógvan Páli Lassen advokati er greið (í samrøðu við Kvf) :
Løgtingið eigur at hava alla neyðuga vitan, tá tað skal taka avgerð um eitt mál av hesi stødd. Tað er ikki bert ein spurningur um góða stýring – tað er ein spurningur um demokratisk ábyrgd og ábyrgdarfulla peninganýtslu.
Tí er spurningurin nú:
Vil landsstýrið sum eigari brúka síni lógligu rættindi og krevja fullar upplýsingar frá tunnilsfelagnum – áðrenn tað er ov seint?
( Viðmerking: Henda grein byggir á kjarnuna í útsøgnum hjá Jógvan Pálls Lassen í samrøðu við KVF, men er ikki orð fyri orð endurgivin. Somuleiðis er hoyringsskriv frá LV kelda.) Greinin er gjørt í samstarvið við grok.com AI
