Meðan politiska skipanin leitar eftir fíggjarligum loysnum til tjóðardreymin um ein tunnil til Suðuroyar, kundi ein nýskapandi og djarvur møguleiki ligið í at samantvinna íløguna við altjóða trygdarpolitikk og strategiska týdningin hjá Føroyum.
Óli M. Lassen
Í longri tíð hevur Suðuroyatunnilin verið ein politiskur og tjóðskaparligur dreymur – eitt risastórt stig, ið endiliga skal knýta landið saman og tryggja Suðuroynni somu menningarmøguleikar sum restini av landinum.
Men dreymurin hevur altíð strandað á somu forðing, nevniliga tann ovurstóri kostnaðurin, sum hóttir við at leggja føroyska landshúsarhaldið undir eitt ómennisjaligt trýst.
Men hvat um loysnin ikki finst í vanligum landskassafígging, lántøku ella brúkaragjøldum? Hvat um lykilin til fíggingina skal finnast í tí broytta geopolitiska landslagnum í Norðuratlantshavi, har Føroya strategiska staðseting gerst alsamt meira týdningarmikil fyri vesturheimin?
Ein nýggj hugsan er at kanna møguleikan fyri eini nýskapandi fíggingarleisti: At lata NATO og Danmark vera við til at fíggja Suðuroyatunnilin sum ein part av eini størri trygdarpolitiskari íløgu í Føroyum.
NATO og Danmark síggja longu Føroyar sum ein strategiskan lykil. Danmark hevur í 2025 kunngjørt at 14,6 milliardir DKK skulu nýtast til arktiska trygd, inklusiv samstarv við Føroyar um eftirlit.
Ein flotastøð hevði veri gott fundament hjá NATO í GIFUK-økinum, har eftirlit við russiskum aktiviteti er avgerandi. GIFUK: Grønland, Ísland, Føroyar og Bretland. – Viðmerking: (Hetta skrivaði eg um fyri mongum árum síðani).
Radarar á Sornfelli, sum longu hevur søguliga NATO-tilknýtið, kundu uppfylt blindu punktini millum Føroyar, Noreg, Ísland og Bretland. Ein radari á Sornfelli saman við flotastøð á havn Vágsfjørði er stórt frambrot fyri verjusamgonguna.
Kjarnin í hugsanini: Ein strategisk íløga. Hugskotið er í sínum eindfaldleika, at Føroyar bjóða NATO og Danmark eitt víðkað trygdarpolitiskt samstarv, sum kundi fevnt um dagførdar og nýggjar hernaðarstøðir ella eftirlitsútgerð. Sum afturgjald fyri hetta strategiska íkast til felags verjuna í Norðuratlantshavi, kundu partar av útreiðslunum til Suðuroyatunnilin verið fíggjaðar gjøgnum danskar verjujáttanir ella enntá NATO-grunnar.
Hetta er ikki ein spurningur um at “selja” land, men um at viðurkenna, at Føroyar longu eru ein partur av verjusamgonguni gjøgnum Ríkisfelagsskapin.
Í eini tíð, har áhugin fyri Arktis veksur, og Russland vísir sínar musklar, er ein trygg og væl útbygd logistikk í Føroyum av alstórum týdningi fyri NATO. Ein tunnil til Suðuroyar vil ikki bert binda Føroyar saman, men eisini skapa eitt meira robust og atkomuligt øki fyri møguligar framtíðar verjuuppgávur, t.d. við at tryggja betri atgongd til eina djúpa og væl verda havn sum Vágsfjørð.
Fíggjarlig loysn: Hetta kundi loyst tann fíggjarliga gordiska knútin, sum hevur forðað fyri verkætlanini higartil. Tunnilin kundi verið bygdur skjótari og við minni fíggjarligum váða fyri føroyska samfelagið.
Suðuroyartunnilin, sum er mettur at kosta millum 5 og í ringasta førið 10 milliardir krónur, so er tíðin komin at hugsa nýskapandi um fígging og samstarv.
Ein møgulig loysn kundi verið at bjóða NATO og Danmark at stovna eina flotastøð í landinum fyri eitt árligt gjald uppá 200 milliónir krónur um í 30 ár, og eina radarstøð á Sornfelli fyri 100 milliónir krónur um árið í sama tíðarskeiði. Hetta ikki bert fíggjar tunnilin, men styrkir eisini okkara trygd og framburði, meðan tað gagnar NATO og Danmark í teirra strategisku áhugamálum.
Leigugjøldini frá NATO/Danmark kunnu geva eitt stabilt ískoytið til Føroyska samfelagið. Yvir 30 ár gevur flotastøðin 6 milliardir krónur og radarstøðin 3 milliardir, tilsamans 9 milliardir – nóg mikið til at fíggja tunnilsverkætlanini uttan at økja skattatrýst og avgjøld, nú skal landið bert fíggja árligan rakstur av tunnilinum, og við brúkaragjøldum á ferðsluna, kann hugsast at árliga ískoytið frá landinum til rakstur verður sera lágt.
Styrkt støða í Ríkisfelagsskapinum: Við at taka eitt proaktivt stig og bjóða eina strategiska loysn, kundu Føroyar styrkt sína støðu sum ein viðkomandi og ábyrgdarfullur partur av Ríkisfelagsskapinum og vesturheiminum. Vit gerast ein veitari av trygd, heldur enn bert ein móttakari.
Undirstøðukervi sum trygd: Ein trygg farleið til Suðuroyar er ikki bara ein fyrimunur fyri føroyingar. Í eini kreppustøðu kann tað vera avgerandi at hava fleiri atkomuligar og tryggar havnir og eitt væl útbygt veganet, ið kann flyta fólk og tilfar skjótt.
Avbjóðingar og mótargumentir: Sjálvandi er ein slík hugsan ikki uttan avbjóðingar. Ein víðkað hernaðarlig nærvera kann vera eitt kensluborið evni í Føroyum, har nógv ynskja at síggja oyggjarnar sum eitt demilitariserað friðarøki.
Fullveldisspurningurin: Kritikarar vildu ført fram, at hetta knýtir Føroyar enn tættari at Danmark og NATO og harvið minkar um rúmið fyri einum sjálvstøðugum uttanríkispolitikki.
Politisk ósemja: Ein slík avgerð vildi kravt breiða politiska semju, sum kann vera torfør at røkka í einum so týdningarmiklum og prinsipellum máli.
Altjóða avleiðingar: Ein sjónligari hernaðarlig støða í Føroyum kundi elvt til reaktiónir frá londum sum Russlandi og Kina, sum fylgja væl við í øllum strategiskum broytingum í Arktis.
Niðurstøða: Eitt kjak er neyðugt. Hugsanin um at fíggja Suðuroyatunnilin gjøgnum eitt trygdarpolitiskt samstarv er uttan iva radikal og krevur eina nýggja tilgongd til, hvussu vit síggja leiklut Føroya í heiminum.
Tað er ein avgerð, har vit noyðast at viga tjóðskaparligar dreymar um undirstøðukervi upp ímóti uttanríkis- og trygdarpolitiskum prinsippum.
Men í einum heimi í stórari broyting er tað kanska júst neyðugt at hugsa út um vanligu karmarnar. Spurningurin er ikki longur bert, um vit hava ráð til tunnilin, men eisini hvussu vit kunnu skapa nýggjar, strategiskar fyrimunir fyri Føroyar.
Tíðin er kanska komin til at taka eitt seriøst og opið kjak um, hvønn prís vit eru til reiðar at rinda fyri at binda tjóðina saman – ikki bara í krónum og oyrum, men eisini í okkara leikluti á altjóða pallinum.
Tilgjørd mynd: frá Copilot AI
