Samráðingar millum USA, Danmark og Grønland taka støði í verjuavtaluni frá 1951
USA hevur seinastu mánaðirnar víst vaksandi áhuga fyri at styrkja sína hernaðarligu tilveru í Arktis, og sambært keldum eru samráðingar nú í gongd millum USA, Danmark og Grønland um møguleikan fyri fleiri amerikanskar basar á grønlendskum øki. Samráðingarnar taka støði í verjuavtaluni frá 1951, sum framvegis er grundarlagið undir amerikanska verjusamstarvinum í Grønlandi.
Hetta skrivar Berlingske í dag b.dk: ”USA og Danmark er i gang med forhandlinger, der kan give amerikanerne adgang til yderligere tre forsvarsområder i Grønland.”
Avtalan frá 1951 framvegis lykilin til nútíðar samstarvið
Verjuavtalan, sum Danmark og USA gjørdu í 1951, gav USA rætt at reka hernaðarvirksemi í Grønlandi sum part av NATO-verjuni. Avtalan fevnir millum annað um Thule Air Base, sum í dag er ein av týdningarmestu radarskipanum hjá USA og NATO.
Hóast avtalan er eldri enn bæði NATO-samstarvið og nútíðar geopolitisku støðuna í Arktis, er hon framvegis galdandi. Men bæði Grønland og Danmark hava seinastu árini kravt størri ávirkan á, hvussu hon verður tulkað og nýtt í dag.
Arktis gerst alt meira strategiskt
Við ísbráðing, nýggjum siglingarleiðum og vaksandi kapping millum stórveldini hevur Arktis fingið nýggja strategiska týdning. USA hevur í fleiri almennum framløgum gjørt greitt, at tey meta økið sum avgerandi fyri trygdina hjá landinum.
Tað er í hesum høpi, at ynskið um fleiri basar í Grønlandi skal skiljast. Talan kann vera um:
- nýggjar radarskipanir
- eftirlitsstøðir
- logistikkstøðir til arktiska virksemi
- møguligar dronustøðir
- flotastøðir
Grønland vil hava størri ávirkan
Grønlendskir politikarar hava í fleiri umførum gjørt greitt, at teir ikki vilja síggja eina endurtøku av søguligum avgerðum, har Danmark og USA tóku støðu uttan grønlendska luttøku. Tí verður dentur lagdur á, at Grønland situr við borðið í øllum samráðingum.
Fleiri grønlendskir politikarar hava eisini víst á, at møguligar basar mugu geva Grønlandi fíggjarligar og samfelagsligar fyrimunir, umframt at tryggja, at umhvørvisligar avleiðingar verða tiknar í álvara.
Danmark millum tveir stórar partar
Danmark stendur í eini truplari støðu: sum verjupartur í avtaluni frá 1951 hevur landið ábyrgd av uttanríkis- og verjumálum fyri Grønland, men samstundis vil danska stjórnin ikki seta seg upp ímóti amerikanskum ynskjum í NATO-samstarvinum.
Sostatt er Danmark noytt at finna eina loysn, sum bæði nøkta amerikanskar trygdarpolitiska tørvir og grønlendsk politisk krøv.
Samráðingarnar halda fram
Enn er ongin endalig avgerð tikin, men keldur vísa á, at samráðingarnar eru á einum høgum stigi. Tað er greitt, at USA vil hava størri nærveru í Arktis, og at Grønland hevur fingið ein nýggjan leiklut sum geopolitiskur viðleikari.
Hvussu nógv og hvørji hernaðarøki USA fær atgongd til, fer at verða viðgjørt komandi mánaðarmar, og nógv bendir á, at avtalan frá 1951 nú verða tulkað og møguliga dagførd til eina heilt nýggja veruleika í Arktis.
