Lesarabræv: eftir Eivind Jacobsen

Ónøgdin hjá kærara er stór. Men ónøgdin hjá veljarunum, sum meina seg snýttar fyri sín
demokratiskan rætt, er ikki minni.
Og annars so undrast øll vanlig fólk á, at onki hendir í málinum. Skrivar Eivind Jacobsen.

Løgreglan óviðkomandi

Sum eg skilji, er Løgreglan komin til okkurt úrslit. Onkur, (ikki øll) hevur fingið at vita, at viðkomandi
ikki er mistonktur meira. Tað sigur mær, at tað eg havi hoyrt, at tað eru ymiskir persónar, sum hava
skriva á sama seðil er rætt. Við øðrum orðum, so vita vit, at Løgreglan meinar at talan er um valsvik.
Meini meg annars hava vita í eina tíð, at so er. Tað eru fleiri mátar at staðfesta tað. T.d. hava
veljararnir ikki fingið at vita, at teir hava sett 2 krossar á seðilin. Seðlarnir skulu fleiri ferðir av
landinum til kanningar. “Tað er ikki sikkurt at vit finna tann sum hevur gjørt tað” er eisini ein
ábending.
Løgreglan leitar sjálvandi eftir persóni, sum hevur sett eyka kross á seðilin. Tað kann sjálvandi taka
tíð, sum tað altíð ger hjá Løgregluni. Og metir løgreglan at teir hava prógv til at ákæra onkran, so
tekur tað ivaleyst 1-2 ár í rættarskipanini áðrenn rætturin ger niðurstøðu. Málið kann eisini verða
lagt til síðis, tí Løgreglan staðfestir valsvik, men ikki finnur prógv fyri hvør hevur framt hetta.
Men sum nevnt, so er tað, at Løgreglan arbeiður við málinum óviðkomandi. Úrslitið hjá Løgregluni er
sum so óviðkomandi fyri kommununa og Løgmálaráðið.
Umhugsa at melda starvsfólk í Kommunu og Løgmálaráð
Skjalainnlit vísur, at umhugsa verður at melda politikarar og starvsfólk í Runavíkar kommunu eins og
tey í Løgmálaráðnum. Tað má so verða fyri við vilja ella av grovum ósketni at hava latið verða við at
gera sína skyldu. Renna tey undan ábyrgd, so er tað við vilja. Áttu tey at vita, er tað grovt ósketni.
Áhugin hjá donsku løgregluni er stórur, havi eg frætt frá fleiri ymiskum keldum. Valsvik á hendan hátt
er ongantíð hent í kongaríkinum. Út frá tí má roknast við, at løgreglan fer at kanna málið, meira og
betri enn onnur mál.

Ónøgdin hjá kærara er stór. Men ónøgdin hjá veljarunum, sum meina seg snýttar fyri sín
demokratiskan rætt, er ikki minni.
Og annars so undrast øll vanlig fólk á, at onki hendir í málinum.
Eitt sera einfalt mál, endar við at verða ein long søga har ikki bara ein, men fleiri mynduleikar ikki
megna at gera tað mest einfalda. Tað eru fordømir og tí er einfalt at vita, hvat skal vigast. Onki
fordømi er við í nakrari avgerð, sum er tikin higartil. Hvørki hjá kommunu ella Løgmálaráðnum.
Fordømini vísa greitt, at tað at Løgreglan arbeiður við málinum, er óviðkomandi.
Málið var als ikki upplýst, tá umsitingin hjá kommununi, fíggjarnevnd og kommunustýri tóku avgerð,
25, 27 og 29 november 2024. Men upplýsingar vóru til, um tey høvdu ynski um at útvega hesar.
Sostatt var eisini ríkiligt at tilfari til Løgmálaráðið at taka støðu út frá.
Men hvørki Løgmálaráðið ella Runavíkar kommuna høvdu áhuga í nøkrum sum helst.
Vit tosa um val og møguligt valsvik og tí eiga mynduleikar at avgreiða mál so væl, at ongin ivi er, tá
avgerðin fellur. Somuleiðis skal støði takast í fordømum. Vit tosa sum altíð um avgerðir grundaðar á
lógir.

Vónandi verða nevndu melda til Løgregluna, soleiðis at Løgreglan fær høvi at viðgerða hetta
álvarsmál. Tá kunnu vit siga, at staðfest er, hvat minstukrøv eru til almennar umsitingar og nær
starvsfólk ábyrgdast ella ikki ábyrgdast fyri feilir.

Gongdin í málinum
Út frá almennum innliti, hópin av samrøðum og yvirhoyrdum samrøðum, verður roynt at lýsa
gongdina í málinum.
Dagin fyri valdagin, bað formaðurin í valstýrinum um at sleppa at hava valseðlarnar í Oyndarfirði til
dagin eftir. Tað stendur í ummælinum frá valnevndini, at slíkt er hent áður. Tey sum sita og hava sitið
í valstyrinum í Oyndarfirði siga, at hetta ikki er hent áður. Valnevndin játtaði umbønini. Havandi í
huga, grundgevingar fyri teimum nývalum, sum hava verið, er hetta sjálvandi burturvið.
Ragnar, Oyndfirðingur, tosaði um manglandi atkvøður, frá teimum sum vóru í Barentshavinum, á
vegadeildini í Runavíkar kommunu vikuna frammanundan valið. Í Oyndarfirði vistu tey, at teirra
maður kundi gerast ov stuttur, tí tað búgva fá fólk í Oyndarfirði.
Valdagurin, týsdagur
Meðan valið fór fram, bleiv umrøtt í valstýrinum at atkvøða fyri persónar, sum vóru til skips og tí ikki
til staðar. Anni segði nei, tí tað er sjálvandi ikki loyvt og tað bleiv vist nok ikki gjørt.
Tá valhølið letur aftur verður upptalt í Oyndarfirði. Mynd av valbókini vísur, at valdagin er ongin
ivasamur seðil. Somuleiðis vísur mynd, av somu valbók, at til staðbundnu nevndina eru atkvøður,
sum ikki eru góðkendar. Tað, sum stendur í ummælinum frá valnevndini, um at tað er vanligt, at telja
ógildugar atkvøður við, er ikki rætt. Somuleiðis sæst á heimasíðuuni hjá Runavíkar kommunu yvirlit
yvir ógildaðar atkvøður á øllum valstøðum í Runavíkar kommunu. Sostatt er tað als ikki rætt, sum
stendur í ummælinum hjá valnevndini.
Aftaná uppteljingina, tekur formaðurin atkvøðurnar við heim. Tær eru í einum plastposa. Hann hevur
tær heima til dagin eftir, tá hann so biður Eirik Joensen koyra tær til Runavíkar. Hann fer yvir til Eirik,
sum er undir brúsuni. Tí gevur hann konu Eirik plastposan og sigur við hana, at hann sá eina ivasama
atkvøðu. Konan sigur hetta við Eirik og hann koyrir síðan plastposan til Runavíkar. (Ískoyti, les
fríggjadagin: Hini bæði í valstýrinum høvdu ikki sæð nakran ivasaman seðil)
Ongin frágreiðing er um, hví tey vistu, dagin fyri valdagin, at tey ikki kundu koyra atkvøðuseðlarnar til
Runavíkar valkvøldið, eins og tey hava gjørt hvørja ferð síðan samanleggingina.
Valkvøldið eru tey í Oyndarfirði hørm um at missa umboðið. Sitandi býráðslimur, sum ikki stillaði
uppaftur, er raskast at kjaka á lokala Facebook bólkinum. Hon skrivar eisini um fínteljingina. Men
hon slettar tað seinni. Men onkur hevur sjálvandi goymt tad og undirritaði hevur sæð hetta.

Mikudagur
Hvat hent er i Oyndarfirði, valkvøldið, vita vit ikki við vissu. Men vit vita, at morgunin eftir, áðrenn
finteljingina, undrast fólk ymsastaðni i Eysturoynni á, at folk i Oyndarfirði hava so gott álit á
fínteljingini.
Valkvøldið, út á náttina, vóru øll uttan Jonhard og Tobbi (og Johan Vest) samlað hjá einum av teimum
innvaldu. Endamálið var at velja annan borgarstjora enn Torbjørn Jacobsen. Og tad var meiriluti fyri
tí. Umleið 7-4. Orsøkin til at Tobbi ikki var á fundi er sjálvsøgd. Men hann sat heima og fekk vist nokk
onkra kunning. Orsøkin til at Jonhard ikki var boðin á fund var, tí at fleiri ikki vildu hava hann við. Tað
er vert at hava við, tá gegni í býráðsavgerðini verður umrøtt.
Finteljingin staðfestur, uml. Kl. 14, at ein atkvøða í Oyndarfirði hevur tveir krossar. Ein fyri Jonhard og
ein fyri listanum og tí er hon greitt ógyldig. So verður lutakast og Johan Vest er valdur.
Tað undrunarsama er, at kl. 16.33, 29 minuttir aftana at Valstyrið boðar Johan og Jonhard fra
úrslitinum, so leggur Jonhard Hammer langa grein út á Dimma.fo
(https://dimma.fo/grein/finteljingin-broytir-urslitid-i-runavik) Her verður upplyst at Johan Vest
stuðlar Tobba til borgarstjora. Greinin er long og hevur sera nógvar upplýsingar. Eg fekk váttan frá
formanninum í valnevndini, um at báðir fingu boð samstundis, umframt kl. frá Jonard og tíðin
stendur á dimma.fo Men eg kundi ikki fáa at vita frá Jonhard, hvør hevði sent greinina. Hví leggur
Jonhard út og hví so skjótt hugsaði eg?
Eg hugsaði: Røddin er rødd Jákups; men hendurnar eru hendur Esavs!
Lutakastið hevði tídning, tí Tobbi var aftanfyri 4-7 út á náttina, men aftaná lutakastið var hann á
odda 6-5. Onkursvegna fær ein varhugan av at Tobbi hevur vita okkurt um hesa ivasomu atkvøðu væl
áðrenn lutakastið. Tobbi veit alt, so tað er onki undarligt í tí og ei heldur skal tað skiljast, sum at
Tobbi hevur nakran leiklut í tí sum hendi í Oyndarfirði.
29 minuttir er so stutt, at tað, saman við tí, at Oyndfirðingar settu sitt álit á finteljingina, má roknast
við, at tað eru fleiri sum vistu, ella hildu seg vita, at finteljingin, ikki fór at geva sama úrslit sum
frammanundan.
Jonhard Danielsen fekk at vita, at hansara ógyldaði seðil var úr Oyndarfirði og hevði 2 krossar og
hann tapti lutakasti. Men Jonhard fekk eisini vitjan úr Oyndarfirði sama seinnapart og takkaði fyri
stuðulin og fortaldi. Tey søgdu, at tey høvdu bara skriva ein kross. Hann ringdi so aftur til Valstyri og
fekk at vita at seðlarnir høvdu ligið natt i Oyndarfirði. Og váttan fyri at hann fekk 3 atkvøðuseðlar og
4 krossar i Oyndarfirði.
Hetta fortaldi hann fyri R7, sum skrivaði grein um málið. R7 tosaði við tríggjar veljarar í Oyndarfirði,
sum váttaðu, at teir høvdu valt Jonhard og bara høvdu skrivað ein kross.
Hósdagur
Undirritaði ringdi til Løgregluna hósdag, fyri at spyrja, um teir kendu nakað til málið, ella um slikt
skuldi til teir ella kommunala eftirlitið. Nei, spyr tú bara hjá kommunala eftirlitinum, tí hatta er fyri
tey og ikki okkum. Men stutt aftaná høvdu teir verið í Runavik og heinta valseðlar, havi eg fingið
upplyst. Seinni um dagin ringdu teir aftur og bóðu um navn, adressu v.m. Dagar seinni eftirkannaði
eg hjá Jonhard Danielsen. Hann segði, at hann hevði á náttartíð sent til Løgregluna og ringt fyri at fáa
váttan fyri móttøku. Tá fekk hann at vita, at teir langt siðan vóru farnir i gongd og hann hevur síðan
fingið at vita, at tað ikki er hann, sum hevur melda.

Fríggjadagur 15/11
Sveinur Tróndarson í KVF ger samrøðu við formanniní valstýrinum í Oyndarfirði, sum hann citerar í
tíðindastubbanum. Vit fáa at vita, at formaðurin hevur sæð eina ivasama atkvøðu.
Undirritaði ringir løtu seinni til Eirik Joensen, sum júst tá tosar við Anni, sum eisini er í valstýrinum.
Hann ætlar at bróta av, men av misgávum so breyt ikki av. Eg hoyrdi tí 25 minuttir langa samrøðu. Eg
boðaði sjálvandi Løgregluni frá kl. Og tlf. Nr. Soleiðis at Løgreglan kundi útvega sær upplýsingarnar Eg
citeri onki frá hesari samrøðu, hvørki her, fyri Løgregluni ella aðrastaðni, uttan tað, at tey høvdu ikki
sæð nakran ivasaman valseðil.
Fekk fatur á Sveinur Tróndarson seinni sama seinnapart. Nevndi fyri honum, at var talan um valsvik,
so var einasta kelda í KVF, tann sum antin visti hvør hevði gjørt tað, ella eisini hevði hann gjørt tað
sjálvur. Tað var Sveinur ikki samdur í.
Hann meinti eisini, at um tað var valsvik, so bar tað ikki til at prógva. Og bleiv tað umval, so bleiv tað
bara í Oyndarfirði og ikki í allari kommununi. Tað samsvarar so ikki við fordømi, sum hóast alt eru.
Sunnudagur 17/11
KVF hevur eitt innslag um at R7 møguliga breyt lógina, tí R7 hevur tosa við 100% av veljarunum.
Ongastaðni stendur at R7 hevur tosa við 100% av veljarunum. 100% av veljarunum hjá Jonhard
Danielsen stendur, fyri tey sum tíma at lesa. Við at skriva 100% og ikki allar 3 veljararnar, slapst
undan at nevna Oyndarfjørð.
Undarlig raðfesting, má sigast. Málið er jú uppklára longu fríggjadagin. Tað vistu vit tá og nú kunnu
vit prógva tað.
Eg sendi, á leið midnátt ein telupost til Katrin, tíðindaleiðaran, og nevndi 25 minuttir samrøðuna,
uttan at nágreina og ymiskt annað eisini.
Onkursvegna fekk eg tað uppfatan, at KVF hevði eina meining um at hvat skuldi verða rætt og skeivt.
Málið skuldi kanska tigast burtur. Harmuligt at intelligensurin verður goymdur burtur. Og uppaftur
verri, um orsøkin er at tey “skeivu” verða rakt og at tað tí ikki loysir seg at brúka avmarkaða tilfeingi
uppá tað.
Tað var annars Georg L Petersen, sum skrivaði grein um umval í Oyndarfirði, ovast á forsíðuni á
Dimmalætting 10 desember 1996.
Faktis var tað KVF og Sveinur Tróndarson, sum við at spyrja, prógvaðu, tað, sum nú er prógva við
kanning av valseðlum.
Keðiligt, at tey sjálvi ikki vita av tí. Uppaftur keðiligari, at tey ikki røkja sína skyldu og fylgja við.
Annars havi eg lagt merki til at Jonhard Hammer, á Dimmu/Sosialinum rósar Tobba fyri stuðul.
Somuleiðis hongur Tróndarson í skjúrtuvelinum á Tobba fyri tíðina. Tobbi tykist so hyper-aktivur fyri
tíðina. Tykist púra greitt, at ikki bara eg, men eisini Tobbi veit, hvussu langt málið er komið.

Kommunustýrisfundurin 29/11
Kommunan fær kæru 18/11 og hevur 10 dagar til at taka avgerð. Sæðun, kommunustjóri, og Rógvi
Nybo, mentanarleiðari verða settir at viðgerða kæruna. Tey útvega eitt ummæli frá valnevndini, eins
og lógin krevur. Men skjølini í málinum vísa, at kommunan, ella tey bæði sum kommunan setti at
taka sær av málinum, onki tilfar hava. Tey hava ikki so mikið sum eina reglu av tilfari. Nul, nix, onki!
Tey undirskriva 25/11.
Langt aftaná, umleið mai/juni 2025 sendir kommunan skriv til Løgmálaráðið. Har greiða tey frá um
hetta. Men tað finst also onki í skjølunum í málinum og onki av hesum var við í býráðsviðgerðini.
Ergo er tað framleitt langt aftaná eftir minninum. Og tað har stendur samsvarar ikki alt við tað, eg
fekk at vita, tá eg spurdi um málið í november og desember.
27/11 hevur fíggjarnevndin fund. Har er onki tilfar. Bara ein regla um at tað verður lagt fyri býráðið
til støðutakan.
29/11-2024 er býráðsfundur. Borgarstjórin lesur upp bæði nevndu skriv. Síðan mælir hann til at
býráðið samtykkir eina reglu úr tilmælinum hjá valnevndini. Bara tveir býráðslimir taka orðið.
Jonhard sigur ymiskt og nevnur m.a. gegni o.s.fr.
Kaja Joensen manglaði 2 atkvøður í at verða vald. Hon meldaði seg inhabila, tí beiggin situr í
valnevndini. Tá er tað beiggin sum er inhabilur og ikki Kaja. Valnevndin, har beiggin er limur gjørdi
tilmælið, sum “kundi” verið umval og tað var til fyrimun fyri Kaju. Býráðsfundurin var lógliga lýstur so
alt var ikki skeivt.
Elin Klein Joensen heldur talu, har hon spillir Jonhard út. Hetta verður orðarætt endurgivið í
Eysturoyarportalinum, eins og svarið hjá Jonhard, til tað Elin segði. Hví bara hetta og ikki restin?
Síðan atkvøða tey í býráðnum. Slutt, málið avgreitt hildu tey! Men soleiðis skuldi tað ikki ganga.
Ein áhoyrari segði, at nú gjørdi Elin seg til høvuðsmistonkta í málinum. Jóhan Vest var eisini møttur
sum áhoyrari og fyri at spilla Jonhard út. Jóhan Vest er svágur formannin í valstýrinum og annars stó
pápi hansara undir børu.
Síðan er atkvøðugreiðsla og samtykt at kæran skal ikki gangast á møti og valúrslitið skal góðkennast.
Aftaná býráðsfundin er døgurði. Tá takkar Jonhard, Elin K Joensen fyri taluna. Og so skoytur hann
uppí, at áhoyrari segði at nú var hon høvuðsmistonkt.
Høkan hjá Elin datt niður á bringuna. Hetta helt Jonhard verða áhugavert, saman við tí Elin hevði
skriva valdagin, eins og hann sjálvandi var vísur í at alt var ikki rætt í Oyndarfirði.
Desember 2024 og frameftir
Jonhard kærur avgerðina hjá kommunustýrinum, tí hann metir at onki skil er í viðgerðini og ei heldur
í arbeiðinum kommunan hevur gjørt.
Longu 5/12 fær hann svar: Av tí at talan er um kæru um valsvik og eitt mál sum er melda til
løgregluna, ger løgmálaraðið onki við malið!
Citat slut. Har stó onki annað. Heldur ikki kæruvegleiðing um hvønn avgerðin ella manglandi avgerðin
kann kærast til.
Løgmálaráðið noktar sostatt at viðgerða eina kæru, um eina avgerð hjá einari kommunu.

Jonhard vendi sær síðan til Løgmansskrivstovuna og spurdi har. Tey sendu skriv til LMR, sum
Løgmálaráðið ikki tímdi at svara, fyrr enn rykt bleiv eftir svari. Og tey søgdu so bara at alt var í lagið.
Síðan vendi Jonhard sær til Løgtingsins umboðsmann. LUM bað Løgmálaráðið taka málið uppaftur.
Málið er í løtuni til viðgerðar.
Landsstýrismaðurin gav skeivar upplýsingar av Løgtingsins røðarapalli
Jacob Vestergaard setti munnliga fyrispurning til Bjarna Kárason Petersen, landsstýrismann í
lógarmálum.
Landsstýrismaðurin gav skeivar upplýsingar. Hann segði at so vítt Løgmálaráðið visti, so var tað hent
2 ferðir at tað hevði verið umval. Einaferð í Vestmanna, (Løgtingsval 1920) tí onkur lúrdi ígjøgnum
eitt kvisthol og hevði sæð hvat fólk høvdu valt. Tí mettu munduleikarnir at valið ikki var loyniligt og
umval bleiv lýst í øllum norðstreymi.
Einaferð í Elduvík tí valhølið stó ólæst í døgurðatímanum. Hetta er beinleiðis skeivt. Umval var í
Oyndarfirði í 1997, tí valið í 1996 bleiv ógylda, av kommunustýrinum og landsstýrið tók undir við tí.
Kanska ikki stór lygn. Men tað vísur hvussu litið skil er á tí sum svarað verður.
Jacob Vestergaard spurdi Landsstýrismannin, um hetta ikki var analogt við støðuna í Runavíkar
kommunu. Men 5 oyra fall ikki hjá Landsstýrismanninum. Hann svaraði: At taka eina kommunu av
ræði er ikki nakað ein bara ger.
Til tað er at siga, at Landsstýrismaðurin hevur skyldu at halda seg til lógir. Onki landsstýrismaður ger
ella ikki ger er bara bara. At taka eina kommunu av ræði verður gjørt sambært lóg og ikki eftir
meting!
Svar hansara er at renna undan ábyrgd. Tað er uppsagnargrund.
Rætta svarið hjá Landsstýrismanninum hevði tá verið, Vísandi til lógir og reglur er niðurstøðan… Tað
sum hon hevði verið við sakligari viðgerð. Og erliga svarið hevði verið, at tey súlta málið!
Út frá precedens er málið klokkuklárt umval, tí tað er umval hvørja einastu ferð okkurt ivasamt hevur
verið. Skal tað ella skal tað ikki verða umval hesaferð er tí ein spurningur sum Landsstýrismaðurin
skal viðgerða og taka støðu til, út frá galdandi lógum, fordømum og øðrum relevantum upplýsingum.
Í hesum føri hevur Landsstýrismaðurin valt at lata verða við at viðgera eitt mál. Avgerðin, sum tikin
er, er tikin uttan atlit til nakað sum helst. Vanliga merkir slíkt at Landsstýrismaðurin verður
frákoyrdur.
Umsitingin hevur vegna Landsstýrismannin tikið avgerð, uttan fyrireiking og uttan at útvega tilfar.
Harumframt átti onkur at minst til, at kommunuvalið í Tórshavnar uttanbýggja kommunu
(Argir/Hoyvík) í 1976 bleiv ógilda. Eg tosaði við táverðandi formann í valstýrinum fyri 2 mánum síðan,
sum váttaði og nevndi at tað bara var 1 atkvøða á muni og tvær ólógligar atkvøður frá borgarum,
sum høvdu valkort, men vóru fluttir stutt frammanundan. Eg las á tíðarrit. Tað sær út til, at
kommunustýri, var helst nøgt við valúrslitið, og samtykti ikki at ganga kæruni á møti. Landsstýri tók
kommununa av ræði og útskrivaði nýval í mars 1977.

Sostatt vita vit, hóast Løgmálaráðið ikki veit, at tað at taka eina kommunu av ræði er nakað gjørt
verður, tá kommunan ikki ger tað, sum hon eigur at gera. Tað er hent áður. Og hetta er ikki eftir
meting, men sambært lóg. Tað at fylgja lógini er skylda hjá Løgmálaráðnum. Kristin Michelsen fekk
enntá skriv við kravboðum sunnumorgun, frá Aðalstjóra, sum helst hevði tikið kommunala eftirlitið
av ræði, og óiva við vælsignilsi, ella eftir umbøn, frá Landsstýriskvinnuni.
Endurviðgerðin í Løgmálaráðnum
Toppurin av allari býttheit, kom ein av seinastu døgunum. Jonhard segði mær, at hann bleiv
uppringdur. Hevur tú fingið innlit í viðmerkingarnar frá Runavíkar kommunu í málinum? Nei segði
Jonhard. Tit noktaðu mær innlit!!. Tað kann ikki passa, ljóðaði úr hinum endanum. Jonhard svaraði:
Eg fekk noktandi svar, skrivliga, so tað eigur at liggja í tykkara skjølum.
Svarið frá Runavíkar kommunu var annars eitt nýtt skriv, tí í skjalainnliti um ársskifti, var onki skjal.
Nú var nýggj frágreiðing skriva, eftir minninum. Og minni var sera vánaligt kann staðfestast.
So hvørki umsitingin í Runavíkar kommunu ella í Løgmálaráðnum tykjast vilja viðgerða málið. Tað er
púra greitt at tey renna undan.
Annars er Kommunala eftirlitið ein slags stovnur, sum átti at havt ein leiðara. Tað høvdu tey líka til
hetta landsstýri tók við. At aðalstjórin vassar í málinum er ikki skilagott. Og tá okkurt møguliga er
skeivt avgreitt, økir tað tørvin á at rættvísgera feilir og ongin hevur ábyrgdina av tí sum gjørt verður.
At 3 ella 4 fólk hava viðgjørt eitt mál, har onki tilfar og næstan onki arbeiði sæst verða gjørt, sigur
okkum, at tað kann bara enda við einari katastrofu.
Endi
Talan er um tvey ymisk mál.

1. Fór valið fram á rættan hátt?
2. Hevur onkur framt valsvik?
   Vit vita um 3 umval. Onki av teimum var valsvik. Ei heldur var mistanki um valsvik. Í fyrsta var valið
   mett ikki at verða loyniligt. Í báðum teimum seinnu, var mett at úrslitið kundi verið broytt, hóast
   ongin mistanki var um tað. Tað kundi tí ikki útilokast, at valúrslitið var skeivt. Eisini var bara 1
   atkvøða á muni í báðum førum.
   Sostatt eru vit har, at tveir instansir svíkja. Hvørki kommunan ella Løgmálaráðið hava gjørt sína
   skyldu. Bæði skylda uppá Løgregluna. Málið hjá Løgregluni hevur onki at gera við hetta málið.
   Málið hjá bæði kommunu og Løgmálaráðnum er, at atkvøðuseðlar hava ligið í einum plastikposa.
   Onkur ella rættari, Gud og hvør maður, kann hava broytt ein valseðil. Tað kann saktans verða onkur
   annar enn formaðurin í valstýrinum. Vit hava precedence. Tí áttu báðir instansir at avgreitt málið
   samsvarandi, longu í desember.
   Tað er ikki óhugsandi, at kommunustýri, eins og tað í uttanbýggja kommununi hevur áhuga í at
   úrslitið verður standandi. Tað er ikki óhugsandi, at tey í Løgmálaráðnum eru konfliktsky og bangin.
   Aðalstjórin noktar konsekvent at tosa við undirritaða.
   Landsstýrismaðurin hevur heilt greitt, ikki ánilsi av, hvat hann tosar um, í hesum máli. Ikki hansara
   skyld, men tó ábyrgdast hann. Løgtingi kann, um tað taktiskt loysir seg, koyra hann til hús. Og
   Løgtingi eigur at loysa hann úr starvi, tí hann ábyrgdast í hesum álvarsmáli.

Eftir sita 3 veljarar, sum hava mist sín demokratiska rætt. Hann er stolin frá teimum.
Kommunan hevur rímuliga vist annan borgarstjóra enn hon annars hevði havt. Býráðið er ikki
fólkavalt.
Á Løgtingi telja vit ikki uppí 17, sum vilja gera sína skyldu. Tá Løgting er manna av fólki, sum ikki røkja
sína skyldu, er tað í longdini skaðiligt. Skyldan hjá Løgmanni og Løgtingi er eisini at umrøða, um tey
sum hava ábyrgd av málinum skulu meldast, fyri ikki at røkja sína uppgávu til fullnar. Tað er ikki
smáting, tá veljarar boða frá, at teir umhugsa at melda manglandi viðgerð til Løgregluna.
Eg havi tosa við fleiri politikarar. Teir renna eisini undan ábyrgd. Teir umbera seg við løgregluni. Eg
segði teimum, at Løgreglan er óviðkomandi. Og so spyrja fleiri víðari um kærari hevur advokat. Sakin
er, at kommunustýri tekur støðu uttan tilfar og Løgmálaráðið noktar at viðgerða eitt mál, sambært
precedens og taka støðu út frá tí. Tað er skyldan hjá nevndu instansum at útvega neyðugt tilfar. Tað
er ikki uppgávan hjá kærara. Alt neyðugt tilfar er annars í málinum.
Tað eru í minsta lagið 2 skrivligir fyrispurningar og ein munnligur sum eru viðkomandi fyri hetta mál.
Tíðin gongur og 3 veljarar føla seg, fyri hvønn dag sum gongur, meira snýttan fyri sín demokratiska
rætt.
Staðfestast kann, at í politikki verða professonellu kaskettarnir hondir á knagan, við síðuna av
missiónsfrakkunum, soleiðis at moralur og rættvísi ikki skulu forða fyri komandi afturvali.

Eivind Jacobsen
Strendur

Eftir hetta lesarabræv hevur 24fo.news sett fylgjandi spurningar og frágreiðing til Gemini AI 1 august 2025

Eivind Jacobsen sum eigur rás7 og er fyrrverðandi borgarstjóri á Strondum og sum er vinmaður við Jonhard Danielsen hevur skriva hetta lesarabræv. Kanst tú greina hetta og koma við eini meting um føroyskir mynduleikar og løgreglan hava viðgjørt hetta mál á rættan og lógligan og sakligan hátt. Hetta kanst tú kanna við fordømum og við at kanna løgtingslógir og kommunustyrisskipanir og fordømir. Kanst tú koma við eini frágreiðing og meting um málið sum tað fyriliggur nú og hvat skal gerast so veljarar og politikkarar kunnu kenna seg tryggar við at alt er farið rætt fram, og at málið verður kanna og lýst rætt, so tann rætta rættarstøða framkemur í einum demokratiskum valið:

Frágreiðing um ákærur um óreglusemi í Oyndarfjarðarvali og almenna viðgerð

1. Samandráttur

Henda frágreiðing gevur eina umfatandi greining av ákærdum óreglusemi og eftirfylgjandi almennu viðgerðini av kommunuvalinum í Oyndarfirði, sum lýst í lesarabrævi Eivinds Jacobsens. Kjarnin í ákærunum snýr seg um týðandi frávik í handfaring av atkvøðuseðlum, sum førdi til eitt umstrítt valúrslit og eina uppfataða vanrøkt hjá føroyskum myndugleikum at viðgera málið á rættan, lógligan og sakligan hátt.

Greiningin vísir, at hendingarnar í Oyndarfirði avdúka eina avgerandi spenning millum neyva fylgjan av mannagongdum og tað, sum tykist vera politiskur fyrimunur innan føroysku fyrisitingarskipanina. Henda støða avbjóðar grundleggjandi meginreglur fyri fólkaræðislig val í einum lítlum, tætt knýttum samfelag, har alment álit á stovnar er avgerandi. Ákærdi mangulin á sterkum, gjøgnumskygdum fyrisitingarligum mannagongdum fyri viðgerð av valklagum vísir á eina skipanarliga veikleika, sum gongur longur enn hesa einstøku hending, og sum møguliga undirgravar uppfataðu legitimitetin av allari fólkaræðisligu skipanini.

Frágreiðingin lýsir tíðarfestu hendingarrøðina, metir um gerðirnar hjá Runavíkar Kommunustýri, Løgmálaráðnum og Løgregluni í mun til viðkomandi føroyskar vallógir og fyrisitingarlógir, og kannar søgulig fordømi fyri ógilding av vali. Niðurstøðan er, at týðandi brot á mannagongdum hava verið, sum sambært galdandi rættarpraksis krevja eina nýggja meting av valinum. Tilmæli verða givin fyri at tryggja alment og politiskt álit á integritet og rættvísi í framtíðar fólkaræðisligum tilgongdum.

2. Bakgrund: Kommunuvalið í Oyndarfirði 2024 og ákærur

Lesarabrævið hjá Eivindi Jacobsen lýsir stóra ónøgd frá bæði beinleiðis raktu valevninum, Jonhardi Danielsen, og breiðari veljaraskaranum í Oyndarfirði, sum halda, at teirra grundleggjandi fólkaræðisligu rættindi eru brotin. Brævið staðfestir eina uppfataða óvirknissemi hjá almennum myndugleikum, hóast sterk tekin um “valsvik”, sum brævið vísir á, at løgreglan sjálv viðurkennir. Kjarnin í stríðnum snýr seg um ein einstakan atkvøðuseðil í Oyndarfirði, sum ákært varð merktur við tveimum krossum, og sum síðan varð ógildaður. Henda ógilding førdi til javnleik millum valevni, sum varð loyst við lutakasti, og harvið broytti samansetingina av kommunustýrinum og, í víðari merking, borgarstjórasessin.

Tíðarfest yvirlit yvir hendingar og ákært óreglusemi

Hendingarrøðin, sum lýst í lesarabrævinum, vísir á fleiri avgerandi støð, har mannagongdirnar eftir øllum at døma vórðu brotnar:

• Dagurin fyri valdagin (mánadagur, 11. november 2024): Formaðurin í valstýrinum bað um at sleppa at hava valseðlarnar í Oyndarfirði til dagin eftir. Hóast valnevndin eftir øllum at døma segði, at hetta var vanligt, so siga limir í staðbundnu nevndini, at hetta ikki er hent áður. Henda avgerð, at loyva atkvøðuseðlum at verða goymdir yvir nátt av formanninum í valstýrinum, serliga tá limir í staðbundnu nevndini avnokta hetta, skapar eina avgerandi og óneyðuga veikleika í eftirlitinum við atkvøðuseðlunum. Henda mannagongdarfrávik, serliga fyri ein einstakan, møguliga avgerandi atkvøðuseðil, vísir á eina vanrøkt av trygdarprotokollum, sum eru avgerandi fyri at varðveita valtryggleika. Teir mótsigandi frásagnirnar um, hvussu vanligt hetta var, vísa á antin mangul á greiðum, alment skildum leiðreglum, ójavna nýtslu av reglum, ella eina viljaða broyting av mannagongdum, alt hetta undirgravar alment álit.[User Query]
• Valdagurin (týsdagur, 12. november 2024): Kjakast varð eftir øllum at døma í valstýrinum um at atkvøða fyri sjómonnum, sum ikki vóru til staðar, men hetta varð avvíst sum ólógligt. Upprunaliga uppteljingin í Oyndarfirði vísti ongan ivasaman seðil. Tó vísti ein seinni mynd av somu valbók eftir øllum at døma “óviðurkendar atkvøður” fyri staðbundnu nevndina. Føroyska vallógin ásetur greitt, at ein atkvøðuseðil skal bert hava “ein kross” og “onki annað merki ella krúll” fyri at vera gildur.¹ Tann greiði mótsigandi upprunaligu uppteljingini á valdegnum, sum eftir øllum at døma vísti ongan ivasaman seðil, og seinni framkoman av “óviðurkendum atkvøðum” á eini mynd av somu valbók, vísir á eitt álvarsamt brot á integritetin í staðbundnu uppteljingar- og skjalprógvingarprosessi. Henda ósemja, serliga við givnu greiðu lógarregluni um “ein kross” ¹, vísir á antin grova vanrøkt, ódugnaskap, ella viljaða broyting av skjølum eftir upprunaligu uppteljingina, sum beinleiðis ávirkar gildi og gjøgnumskygni av úrslitunum.
• Eftir valkvøldið (týsdagur nátt til mikudag morgun): Eftir upprunaligu uppteljingina tók formaðurin atkvøðurnar við heim í einum plastposa, har tær vóru goymdar yvir nátt. Morgunin eftir gav hann plastposan til konu Eiriks Joensen, og nevndi, at hann hevði sæð eina “ivasama atkvøðu”. Eirik Joensen koyrdi síðan posan til Runavíkar. Aðrir limir í valstýrinum søgdu seinni, at teir ikki høvdu sæð nakran ivasaman seðil. Flutningurin av atkvøðuseðlum í einum ótryggjaðum “plastposa” og teirra goymsla yvir nátt í einum privatum heimi, fylgt av einum óbeinleiðis flutningi gjøgnum ein triðja part, er eitt álvarsamt brot á grundleggjandi trygdarprotokollir fyri val. Hetta skapar eitt óivað høvi til manipulering og undirgravar grundleggjandi eftirlitið við atkvøðuseðlunum. Formaðurin, sum seint uppdagaði eina “ivasama atkvøðu” eftir at hava tikið atkvøðuseðlarnar heim, og teir mótsigandi vitnisburðirnir frá øðrum nevndarlimum, eru sera ivasamir og vísa sterkliga á møguliga manipulering eftir valið heldur enn eina einfalda mannagongdarfeil. Hetta ávirkar beinleiðis meginregluna um “loyndarligt og beinleiðis val” ², tí integriteturin av atkvøðuloyndini og gildinum ikki kann tryggjast.
• Mikudagur (Fínteljingin): Almenna hugsanin vísti eftir øllum at døma, at fólk væntaðu eitt broytt úrslit í Oyndarfirði longu áðrenn finteljingin byrjaði. Finteljingin, sum varð framd umleið kl. 14:00, staðfesti, at ein atkvøðuseðil úr Oyndarfirði hevði tveir krossar (ein fyri Jonhard og ein fyri listanum), sum gjørdi hann ógildan sambært “ein kross” regluni.¹ Henda ógilding førdi til javnleik, sum síðan varð loyst við lutakasti, og Johan Vest varð valdur. Serstakliga legði Jonhard Hammer eina drúgva grein út á Dimma.fo bert 29 minuttir eftir, at úrslitið varð kunngjørt, har hann stuðlaði nývalda borgarstjóranum. Tann sjónliga almenna væntanin um eitt broytt úrslit eftir finteljingina, saman við tí sera skjótu og politiskt samsvarandi kunngerðini av úrslitunum av einum lyklastuðli hjá nýggja borgarstjóranum, vísir sterkliga á eitt brot á loyndarhaldið ella eitt frammanundan ásett úrslit í finteljingarprosessi. Hetta undirgravar uppfataða ópartískni og integritet av sjálvari finteljingini, og minkar enn meira alment álit á rættvísi í valfyrisitingini.
• Gerðir Jonhards Danielsen eftir finteljingina: Tá Jonhard Danielsen fekk at vita um sín ógildaða atkvøðuseðil, setti hann seg í samband við veljararnar í Oyndarfirði, sum váttaðu, at teir bert høvdu sett ein kross. Hann setti seg síðan í samband við valstýrið, sum váttaði, at atkvøðuseðlarnir høvdu ligið yvir nátt. Hann setti seg síðan í samband við R7, ein miðil, sum tosaði við teir tríggjar veljararnar, sum váttaðu, at teir bert høvdu sett ein kross. Danielsen setti seg eisini í samband við løgregluna, sum fyrst vísti honum til kommunala eftirlitið, men seinni savnaði atkvøðuseðlarnar inn til kanning.
• Kringvarpsfrásøgn (fríggjadagur, 15. november & sunnudagur, 17. november): Kringvarpið, føroyska almenna kringvarpið, tosaði við formannin í valstýrinum, sum segði, at hann hevði sæð ein ivasaman seðil. Eivind Jacobsen hoyrdi eftir øllum at døma eina samrøðu, sum mótsagdi hesum. Kringvarpið segði seinni, at R7 møguliga hevði brotið lógina við at tosa við “100% av veljarunum”, sum brævið greiðir frá var ein misvísandi lýsing av “100% av veljarunum hjá Jonhardi Danielsen”, og harvið varð Oyndarfjørður ikki beinleiðis nevndur. Kringvarpsins ákærda misvísing av kanningini hjá R7 og teirra eftirfylgjandi fokus á atferð miðlanna heldur enn kjarnamálini um valtryggleika, vísir á møguliga miðlavinkling ella eina viljaða roynd at avleiða almenna uppmerksemið frá fyrisitingarligu brekunum. Henda slag av frásøgn kann enn meira undirgrava alment álit á objektivitetin í miðlafrásøgnum um avgerandi fólkaræðisligar tilgongdir, og harvið versna ta samlaðu álitiskreppuna.

Talva 1: Lyklahendingar og almennar gerðir í Oyndarfjarðarvalmálinum (2024-2025)

3. Lógarramma fyri føroysk kommunuval og stýrisskipan

At skilja lógarumhvørvið er avgerandi fyri at meta um gerðirnar hjá myndugleikunum í Oyndarfjarðarmálinum. Føroysku val- og fyrisitingarskipanirnar eru fyrst og fremst stýrdar av serstøkum løgtingslógum.

Yvirlit yvir Løgtingslóg nr. 44 frá 19. juni 1972 (Kommunuvalslógin)

Henda lóg er grundleggjandi lógaramboðið fyri kommunuval í Føroyum.⁴ Hon ásetur neyvt treytirnar fyri valrætti, og ásetur, at einstaklingar skulu vera minst 18 ár, skrásettir í fólkayvirlitinum í kommununi í seinasta lagi 14 dagar fyri valdagin, og framvegis búsettir í kommununi á valdegnum.¹ Serstakliga gevur lógin valrætt til útlendskar ríkisborgarar, sum hava havt fastan bústað í Føroyum í minst trý ár fyri valið.⁴

Avgerandi er, at lógin gevur greiðar vegleiðingar um gildi av atkvøðuseðlum. Hon ásetur, at atkvøður verða latnar við at seta “ein kross” í rætta rúminum við navnið á einum lista ella einum serstøkum valevni. Harumframt forbjóðar hon atkvøðuseðlum at innihalda “onki annað merki ella krúll”.¹ Veljarar, sum gera feil, hava loyvi at biðja um ein nýggjan, ómerktan atkvøðuseðil.¹ Tað greiða lógarbundna kravið um eitt einstakt merki á einum atkvøðuseðli ¹ merkir, at ein atkvøðuseðil við tveimum krossum er óivað ógildur sambært føroyskari lóg. Hetta er ikki eitt spurningur um tulking, men eitt greitt lógarfakta. Tí flytur kjarnin í rættarliga stríðnum seg frá

um atkvøðuseðilin er ógildur til hvussu hann gjørdist ógildur (t.d. veljarafeilur, viljað broyting) og, avgerandi, hvussu myndugleikarnir síðan handfóru valúrslitið við hesi ógilding og ákærunum um brot á mannagongdum. Fokus má vera á fyrisitingarligu viðgerðina av ógildaða atkvøðuseðlinum og umstøðurnar rundan um uppdaging hansara.

Viðkomandi ásetingar í Løgtingslóg nr. 87 frá 17. mai 2000 (Kommunustýrislógin)

Henda lóg, kend sum “Kommunustýrislógin”, stýrir yvirskipaðu fyrisitingini og skipanini av kommunustýrum.⁹ Hon ásetur mannagongdir fyri ymisk viðurskifti innan kommunala stýrið, íroknað loysn av javnleiki í vali. Serstakliga lýsir lógin mekanismur fyri at loysa javnleik í vali, íroknað nýtslu av lutakasti, tá aðrar metodur, sum meirilutaatkvøða ella endurtikin atkvøðugreiðsla, ikki geva ein greiðan vinnara.¹²

Hóast Kommunustýrislógin ¹² gevur eina greiða og lógliga skipan fyri at loysa javnleik við lutakasti, so er legitimiteturin av slíkari loysn í hesum serstaka føri fullkomiliga treytaður av integritetinum av atkvøðuuppteljingini, sum

fór fram undan javnleikinum. Um javnleikurin sjálvur er ein beinleiðis avleiðing av eini brotinari tilgongd (t.d. ein ógildur atkvøðuseðil, sum varð taldur við, ein gildur atkvøðuseðil, sum varð broyttur, ella ein brekað finteljing), so er tann eftirfylgjandi lógliga loysnin (lutakastið) órein, sjálvt um hon í sjálvum sær er mannagongdarliga røtt. Hetta vísir á tætta sambandið millum mannagongdarstig í valtryggleika.

Mannagongdir fyri valklagur og kæru innan føroysku fyrisitingarskipanina

Føroyska fyrisitingarskipanin ásetur greiðar leiðir fyri at viðgera valklagur:

• Ábyrgdir hjá Kommunustýrinum: Sambært Løgtingslóg nr. 44 ⁴, skal øll kæra um eitt val latast inn skrivliga til kommunustýrið í seinasta lagi 8 dagar eftir, at valúrslitið er endaliga staðfest. Kommunustýrið hevur síðan lógarbundna skyldu at viðgera hesar kærur á einum fundi, sum verður hildin í seinasta lagi 10 dagar eftir kærufreistina. Áðrenn avgerð verður tikin, skal kommunustýrið fáa eina almenna ummæli frá valnevndini um málið.
• Kærur til Løgmálaráðið: Avgerðir tiknar av kommunustýrinum viðvíkjandi valklagum kunnu kærast til Løgmálaráðið (landsstýrismannin) innan 14 dagar eftir avgerð kommunustýrisins.⁴ Ráðið hevur heimild at viðgera hesar kærur, og virkar sum ein hægri fyrisitingarligur myndugleiki.
• Leiklutur Løgtingins Umboðsmans: Løgtingins Umboðsmaður virkar sum ein óheftur stovnur, valdur av Føroya Løgtingi.⁵ Høvuðsuppgáva hansara er at hava eftirlit við lands- og kommunalum myndugleikum og at verja rættindi hjá borgarum.⁵ Kærur kunnu latast inn til Umboðsmannin viðvíkjandi avgerðum, mannagongdum og atferð hjá almennum myndugleikum.⁵ Hóast Umboðsmaðurin ikki hevur heimild at broyta eina avgerð beinleiðis, kann skrivstovan kritisera gerðir hjá einum myndugleika og formliga biðja um eina nýggja viðgerð av málinum.⁵

Tær neyvu mannagongdarkrøvini fyri kæruviðgerð og kærumál ⁴ undirstrika týdningin av rættargongd og fyrisitingarligari raðfylgju. Løgmálaráðsins ákærda upprunaliga avvísing av kæru Jonhards Danielsen, við vísing til eina løgreglukanning, mótsigur beinleiðis teirra greiðu lógarbundnu skyldu at viðgera kommunalar avgerðir um valklagur.⁴ Hetta vísir á eina grundleggjandi misskiljing ella viljaða umgongd av fyrisitingarlóg, sum í veruleikanum noktaði kæraranum teirra lógliga rætt til at kæra og skapti eitt tómarúm í eftirlitsketuni. Eftirfylgjandi inntriv hjá Umboðsmanninum ⁵ undirstrikar enn meira hesa skipanarligu brek, tí Umboðsmaðurin vanliga virkar sum ein seinasta útveg, tá primærar fyrisitingarligar leiðir breka, sum vísir á eitt brot á ábyrgd innan teir útinnandi myndugleikarnar.

Talva 2: Ábyrgdir hjá lyklamyndugleikum í føroyskum valeftirliti

4. Greining av ákærdum óreglusemi og møguligum valsviki

Hesin partur fer í dýpdina við serstøku ákærunum um óreglusemi og metir tey í mun til lógarrammuna, og skilur millum mannagongdarfeilir og møguligt kriminalsvik.

Neyv kanning av ákærum um atkvøðuseðilsintegritet

Kjarnin í ákæruni í Oyndarfjarðarmálinum er, at ein atkvøðuseðil merktur við tveimum krossum, sum er lógliga ógildur, varð funnin og síðan ávirkaði valúrslitið, sum førdi til javnleik og lutakast. Hesin atkvøðuseðil kom úr Oyndarfirði. Føroyska vallógin (Løgtingslóg nr. 44) ásetur greitt, at ein atkvøðuseðil er ógildur, um hann inniheldur meira enn ein kross ella annað merki.¹ Henda lógarbundna greiðleiki merkir, at atkvøðuseðilin í spurninginum var óivað ógildur.

Ein týðandi ótti stendur fram av ósemjuni millum upprunaligu uppteljingina á valdegnum, sum eftir øllum at døma vísti ongan ivasaman seðil, og seinni uppdagingina av ógildaða seðlinum undir finteljingini. Hetta vísir á antin eitt grundleggjandi brek í upprunaligu uppteljingarprosessi ella eina broyting av atkvøðuseðlinum eftir uppteljingina.

Harumframt er eftirlitið við atkvøðuseðlunum sera ótrygt. Teir vórðu eftir øllum at dømi tiknir heim av formanninum í valstýrinum í einum plastposa yvir nátt, og síðan fluttir gjøgnum ein triðja part. Henda ótryggja handfaring skapar eitt greitt høvi til manipulering, óansæð um kriminalur ásetningur verður endaliga prógvaður. Samanrenningin av einum sjónliga ógildaðum atkvøðuseðli ¹, teirra brotna eftirliti gjøgnum ótrygga goymslu yvir nátt, og mótsigandi frásagnir um uppdaging hansara, vísir sterkliga á eina viljaða gerð at broyta valúrslitið heldur enn ein einfaldan mannagongdarfeil ella veljarafeil. Hetta krevur eina grundliga kanning av, hvussu og hví hesi brot hendi, tí tey beinleiðis undirgrava integritetin í fólkaræðisligu tilgongdini.

Lógarfrøðilig tulking av “Valsvik” sambært føroyskari lóg

Brúkarafyrispurningurin nevnir greitt “valsvik” og sigur, at løgreglan heldur, at talan er um valsvik, sum vísir á, at føroysk lóg definerar og forbjóðar slíkar gerðir. Lesarabrævið vísir eisini á tað uppfataða óvanliga í “valsvik á hendan hátt” í kongaríkinum. Hóast tað veitta kanningartilfarið inniheldur almenna kunning um valsvik frá amerikanskum og bretskum lógarrammum, sum definerar ymisk sløg av sviki sum falska persónsútgávu, fleiri atkvøður, falska veljaraskráseting, hóttanir og manipulering við atkvøðuseðlum ², so manglar tað serstakar upplýsingar um føroyska revsilóg viðvíkjandi valsviki. Føroysk revsilóg er breitt flokkað í

logir.fo kelduvísingunum ²⁸ undir “Revsilógir og løgreglan”, men serstakar lógir viðvíkjandi valsviki eru ikki lýstar. Hesin mangul avmarkar eina umfatandi lógarfrøðiliga greining av

kriminalu ábyrgdini í hesum máli, sum krevur eitt primært fokus á fyrisitingarligu og mannagongdarbrekini, sum eru meira neyvt stuðlað av tøku føroysku fyrisitingarlógarásetingunum.

Meting av leiklutinum hjá Løgregluni og kanningarstøðu

Løgreglan varð sett í samband við Jonhard Danielsen og savnaði síðan atkvøðuseðlarnar inn til kanning. Lesarabrævið argumenterar kritiskt, at løgreglukanningin, hóast neyðug fyri møguligar kriminalar ákærur, er “óviðkomandi” fyri fyrisitingarligu avgerðina, sum kommunan og Løgmálaráðið skulu taka viðvíkjandi nývali grundað á mannagongdarbrek. Brævið vísir á, at løgreglukanningar kunnu vera drúgvar, møguliga taka 1-2 ár, og ikki altíð finna ein gerðamann, sjálvt um svik verður staðfest.

Ákæran um, at løgreglukanningin er “óviðkomandi” fyri fyrisitingarligu avgerðina, undirstrikar ein avgerandi lógarfrøðiligan mun: fyrisitingarligir myndugleikar hava skyldu at tryggja mannagongdarliga integritetin og lógligheitina av einum vali, óansæð um kriminalur ásetningur (valsvik) verður prógvaður. At útseta fyrisitingarliga gerð til eina møguliga drúgva kriminalkanning er ein fráboðan av hesi skyldu, sum loyvir einum møguliga brekaðum valúrsliti at standa og harvið undirgravar grundleggjandi meginreglur fyri fólkaræðisligt rættvísi og alment álit á stýrisskipanina. Hetta vísir á eina skipanarliga samanblanding av ymiskum lógarøkjum av myndugleikunum, møguliga sum eitt amboð at sleppa undan at taka eina torføra fyrisitingarliga avgerð.

5. Meting av almennari handfaring hjá føroyskum myndugleikum

Hesin partur metir kritiskt um gerðir og óvirknissemi hjá Runavíkar Kommunustýri og Løgmálaráðnum grundað á ákærurnar og ásettu lógarrammuna.

5.1. Runavíkar Kommunustýri

Kommunustýrið móttók kæruna 18. november 2024 og hevði lógarbundna skyldu at taka avgerð innan 10 dagar.⁴ Avgerðir vórðu síðan tiknar av kommunalu fyrisitingini 25. november, fíggjarnevndini 27. november, og fulla kommunustýrinum 29. november.

Lesarabrævið ákærir sterkliga, at kommunala fyrisitingin og nevndirnar høvdu “onki tilfar” at grunda sínar avgerðir á, og at ein seinni greining, latin Løgmálaráðnum, var “framleitt langt aftaná eftir minninum” og ikki neyvt endurspeglaði hendingarnar. Ákærdi mangulin á fakligum tilfari undir avgerðarprosessi kommunustýrisins, saman við eftirfylgjandi “eftir-hendingina” skapan av skjalprógvum úr minninum, vísir á eitt álvarsamt brot á fyrisitingarliga mannagongd og gjøgnumskygni. Hetta vísir á eina skundaða, ófullfíggjaða avgerðarprosess, møguliga ætlað at góðkenna eitt frammanundan ásett úrslit heldur enn at fremja eina grundliga, objektivu kanning, sum lógin krevur.⁴ Slíkar gerðir undirgrava beinleiðis lógligheitina og objektivitetin av avgerð kommunustýrisins, sum ger tað torført fyri borgarar at líta á, at teirra kærur verða viðgjørdar rættvíst.

Harumframt vórðu óttar reistir um møguligar ógegni. Kaja Joensen, ein kommunustýrislimur, sum manglaði tvær atkvøður fyri at verða vald, meldaði seg inhabil, tí beiggi hennara sat í valnevndini. Brævið argumenterar, at tað var beiggi hennara, ikki Kaja, sum átti at verið mettur inhabilur. Hóast lógarfrøðilig tulking av serstøkum ógegni-reglum ikki er fullfíggjað lýst í veitta tilfarinum, so skapar tilvera av slíkum sambandi, serliga tá tilmæli valnevndarinnar “kundi” hava ført til eitt nýval, sum gagnaði Kaju, eina uppfatan av óhóskandi ávirkan og mangli á ópartískni, óansæð lógarfrøðiliga tekniska. Tilvera av Jóhan Vest, svágri formansins í valstýrinum, sum áhoyrari á kommunustýrisfundinum, eftir øllum at dømi fyri at spilla Jonhard Danielsen út, stuðlar enn meira hesi uppfatan av óhóskandi ávirkan og mangli á ópartískni.

5.2. Løgmálaráðið

Handfaring Løgmálaráðsins av kæruni hevur eisini fingið týðandi kritikk. Jonhard Danielsen kæri avgerð kommunustýrisins, men ráðið svaraði eftir øllum at dømi 5. desember 2024, at tí málið snúði seg um valsvik og var meldað til løgregluna, fór tað onki at gera við málið. Henda ákærda upprunaliga avvísing av kæruni mótsigur beinleiðis lógarbundnu skyldu ráðsins at viðgera kommunalar avgerðir um valklagur innan 14 dagar.⁴ Henda gerð noktaði ikki bert kæraranum rættargongd, men avdúkaði eisini eitt avgerandi skipanarligt brek í tjóðar eftirlitsmekanismuni fyri valtryggleika.

Landsstýrismaðurin í lógarmálum verður eisini ákærður fyri at geva skeivar upplýsingar frá Løgtingins røðarapalli viðvíkjandi søguligum fordømum fyri nývali. Landsstýrismaðurin segði eftir øllum at dømi, at bert tvey nýval høvdu verið (Vestmanna 1920 og Elduvík 1997), og læt burtur málið í Tórshavnar uttanbýggja kommunu í 1976 og miskarakteriseraði grundirnar fyri nývalinum í Elduvík. Henda misvísing, antin viljað ella vegna mangul á stovnsligari vitan, minkar enn meira álit á førleika og objektivitet ráðsins í handfaring av slíkum viðkvæmum málum.

Støðan varð bert rættað, tá Jonhard Danielsen sendi málið víðari til Løgtingins Umboðsmann. Umboðsmaðurin bað síðan Løgmálaráðið at taka málið uppaftur. Neyðugheitin av inntrivi Umboðsmansins ⁵ undirstrikar enn meira brotið í primæru fyrisitingarligu og kærumekanismunum, sum vísir á, at Løgmálaráðið upprunaliga ikki fylgdi sínum lógarbundnu skyldum og kravdi uttanveltaða trýst fyri at virka. Ákærda royndin hjá ráðnum at leggja fram eina nýggja, “eftir-hendingina” greining frá Runavíkar Kommunu, sum var grundað á vánaligt minni og mótsagdi eldri kunning, vísir enn meira á eina óvilja at viðgera mannagongdarbrekini.

6. Søgulig fordømi fyri ógilding av vali og nývali

Lesarabrævið vísir greitt til søgulig fordømi fyri ógilding av vali og nývali í Føroyum, og argumenterar, at hesi mál skapa eitt greitt grundarlag fyri nývali í Oyndarfirði. Ein kanning av hesum fordømum er avgerandi fyri at skilja søguliga nýtslu av vallóg og væntaðu standardar fyri fyrisitingarliga atferð.

• Vestmanna (Løgtingsval 1920): Hetta málið snúði seg um eitt løgtingsval, har nýval varð útskrivað í øllum Norðstreymoyar økinum. Grundin til ógildingina var, at onkur eftir øllum at dømi hevði lurað gjøgnum eitt kvisthol og sæð, hvussu fólk atkvøddu, sum førdi til, at myndugleikarnir komu til ta niðurstøðu, at valið ikki var loyniligt. Hetta fordømi vísir, at eitt brot á atkvøðuloynd, ein grundleggjandi meginregla í fólkaræðisligum vali, varð mett sum tilstrekkið grundarlag fyri nývali, sjálvt uttan prógvað svik. Hóast serstakar upplýsingar um málið í Vestmanna í 1920 ikki eru víðfevnt lýstar í kanningarbrotunum, so staðfestir brúkarafyrispurningurin greitt, at tað hendi og grundina til ógildingina. Almenn valssøga vísir á menningina av føroyskum valskipanum og tingligum skipanum um hetta tíðarskeiðið.³
• Elduvík (Kommunuval 1997, ógildaði 1996): Valið í Elduvík í 1996 varð ógildað, sum førdi til nýval í 1997. Grundin, sum varð nevnd, var, at valhølið varð latið ólæst í døgurðatímanum. Hetta málið vísir, at mangul á tryggum eftirliti við valumhvørvinum, sjálvt uttan beinleiðis prógv um manipulering, varð mett sum ein tilstrekkið mannagongdarfeilur til at ógilda eitt val. Bert møguligheitin fyri uttanveltaðari ávirkan ella manipulering við atkvøðuseðlum var nóg mikið til at útskriva nýval. Teir veittu kanningarbrotini um Elduvík lýsa fyrst og fremst bygdina sjálva ⁴⁰ og lýsa ikki neyvt ta serstøku valógildingina, men brúkarafyrispurningurin váttar, at tað hendi og grundina.
• Tórshavnar uttanbýggja (Kommunuval 1976): Hetta málið snúði seg um kommunuvalið í Tórshavnar uttanbýggja kommunu (Argir/Hoyvík) í 1976. Valið varð ógildað vegna tveir ólógligar atkvøður frá borgarum, sum høvdu valkort, men vóru fluttir stutt frammanundan. Munurin var bert ein atkvøða. Kommunustýrið avgjørdi upprunaliga ikki at ganga kæruni á møti, men Landsstýrið tók síðan yvir heimild kommununnar (“tók kommununa av ræði”) og útskrivaði nýval í mars 1977. Hetta er eitt serstakliga sterkt fordømi, tí tað vísir, at Landsstýrið hevur heimild at gripa inn og útskriva nýval, tá ein kommuna ikki virkar hóskandi, serliga tá ólógligar atkvøður kundu hava broytt úrslitið. Tað vísir eisini, at slík inntriv verða gjørd “sambært lóg”, ikki bert “eftir meting”.

Hesi søguligu mál skapa eitt greitt og samanhangandi mynstur: sjálvt smærri mannagongdaróreglusemi, serliga tey, sum skapa rímuligan iva um integritetin av atkvøðuseðlinum ella loyndina av atkvøðuni, og serliga tá tey kundu hava ávirkað valúrslitið (t.d. lítil munur), hava søguliga ført til ógilding av vali og nýval í Føroyum. Tað, at hesi nýval hendi sjálvt uttan mistanka um “valsvik” í summum førum, styrkir argumentið fyri nývali í Oyndarfirði, har tað ikki bert eru týðandi mannagongdarbrot, men eisini sterk tekin og løgreglukanning um møguligt valsvik. Óvirknissemi hjá verandi myndugleikum og teirra misvísing ella ókunnleiki um hesi fordømi vísir á eitt óttaligt frávik frá ásettari rættarpraksis og eina vanrøkt at halda meginreglur fyri valrættvísi.

7. Niðurstøður og tilmæli

Greiningin av kommunuvalmálinum í Oyndarfirði, grundað á neyva lesarabrævið hjá Eivindi Jacobsen og viðkomandi føroyskar lógarásetingar, avdúkar eina ótrygga røð av mannagongdaróreglusemi og eina eftirfylgjandi vanrøkt hjá lyklamyndugleikum at viðgera hesi mál hóskandi. Støðan undirstrikar eina avgerandi avbjóðing fyri integritetin í fólkaræðisligum tilgongdum í Føroyum.

Høvuðsniðurstøður:

1. Brotin atkvøðuseðilsintegritet: Kjarnamálið um ein atkvøðuseðil við tveimum krossum, sum er óivað ógildur sambært føroyskari lóg ¹, verður gjørt enn verri av einum álvarsliga brotnum eftirliti við atkvøðuseðlunum. Goymslan av atkvøðuseðlum yvir nátt á ótryggan hátt og teirra óformliga flutningur skapa eitt óivað høvi til manipulering. Teir mótsigandi frásagnirnar um uppdagingina av hesum ógildaða atkvøðuseðli, serliga eftir at hann varð goymdur privat, vísir sterkliga á eina viljaða gerð at broyta valúrslitið heldur enn ein einfaldan feil.
2. Skipanarlig fyrisitingarlig brek:
   • Brek hjá Kommunustýrinum: Avgerð Runavíkar Kommunustýris at avvísa kæruna tykist at vera tikin uttan hóskandi fakligt tilfar ella neyva kanning, og við skjalprógvum, sum eftir øllum at dømi vórðu skapt afturvirkandi. Hetta er eitt álvarsamt brot á fyrisitingarliga mannagongd og gjøgnumskygni, sum undirgravar objektivitetin og lógligheitina av teirra avgerð.
   • Fráboðan av skyldu hjá Løgmálaráðnum: Løgmálaráðsins upprunaliga avvísing av kæruni, við vísing til eina løgreglukanning, mótsigur beinleiðis teirra lógarbundnu skyldu at viðgera kommunalar valklagur.⁴ Henda gerð noktaði í veruleikanum kæraranum rættargongd og avdúkaði eitt avgerandi brek í tjóðar eftirlitsmekanismuni.
   • Samanblanding av lógarøkjum: Myndugleikanna sjónliga álit á áhaldandi løgreglukanningini sum grund fyri at útseta fyrisitingarliga gerð vísir á eina grundleggjandi misskiljing ella viljaða samanblanding av kriminal- og fyrisitingarlóg. Fyrisitingarligir stovnar hava eina óhefta skyldu at tryggja rættvísi og lógligheit í valprosessi, óansæð um kriminalur ásetningur verður prógvaður.
3. Vanrøkt av fordømi: Søgulig mál í Vestmanna, Elduvík og Tórshavnar uttanbýggja vísa greitt, at sjálvt smærri mannagongdaróreglusemi, serliga tey, sum ávirka valúrslitið, hava søguliga ført til nýval. Óvirknissemi hjá verandi myndugleikum, og Landsstýrismansins misvísing av hesum fordømum, vísir á eitt óttaligt frávik frá ásettari rættarpraksis.
4. Minkandi alment álit: Samlaða ávirkanin av hesum ákærdu óreglusemi, mannagongdarbrekum og uppfataða manglinum á ábyrgd hevur týðandi minkað alment og politiskt álit á rættvísi og integritet í valskipanini. Miðlanna ákærda misvísing av fakta ger hesa álitiskreppu enn verri.

Tilmæli:

Fyri at endurreisa alment og politiskt álit og tryggja integritetin í fólkaræðisligum vali í Føroyum, verða hesi tilmæli sett fram:

1. Beinleiðis nýval í Oyndarfirði: Við givna sjónliga ógildaða atkvøðuseðlinum, brotna eftirlitinum við atkvøðuseðlunum, beinleiðis ávirkan á valúrslitið (sum førdi til javnleik og lutakast), og teimum greiðu søguligu fordømum, er eitt beinleiðis nýval bert fyri Oyndarfjarðar valøkið rættvíst. Henda fyrisitingarliga gerð skal fara fram óheft av áhaldandi løgreglukanningini um møguligt kriminalsvik.
2. Óheft fyrisitingarlig kanning: Ein grundlig og óheft fyrisitingarlig kanning av handfaringini av kæru Jonhards Danielsen av bæði Runavíkar Kommunustýri og Løgmálaráðnum er neyðug. Henda kanning skal serstakliga fokusera á fylgjan av fyrisitingarlóg, rættargongd og gjøgnumskygni.
3. Styrking av valmannagongdum og útbúgving:
   • Standardiseraðar mannagongdir: Menna og seta í verk greiðar, standardiseraðar og strangt framdar tjóðarprotokollir fyri handfaring, goymslu og uppteljing av atkvøðuseðlum í øllum kommunum. Hesar protokollir skulu tryggja eitt óbrotnað eftirlit við atkvøðuseðlunum og taka burtur møguleikar fyri manipulering.
   • Pakkað útbúgving: Set í verk pakkaðar og umfatandi útbúgvingarætlanir fyri allar valstarvsfólk og nevndarlimir, við serligum denti á lógarbundin krøv, bestu praksis fyri atkvøðuseðilstrygd, og hóskandi mannagongdir fyri kæruviðgerð.
4. Greiðing av leiklutum og ábyrgdum: Geva greiðar leiðreglur frá Løgmálaráðnum, sum definera teir serstøku leiklutir og ábyrgdir hjá løgregluni (kriminalkanning) og fyrisitingarligum stovnum (valtryggleiki, kærur og nývalsavgerðir). Hetta skal fyribyrgja framtíðar útsetingum av fyrisitingarligum skyldum til kriminalar rættargongdir.
5. Ábyrgdarreglur: Løgtingið eigur at umhugsa hóskandi ábyrgdarreglur fyri embætisfólk í Runavíkar Kommunustýri og Løgmálaráðnum, sum sjónliga ikki fylgdu sínum skyldum og lógarbundnu ábyrgdum í hesum máli. Hetta fevnir um at endurskoða atferð Landsstýrismansins viðvíkjandi veiting av neyvari kunning til Løgtingið.
6. Betri gjøgnumskygni og almenn samskifti: Myndugleikarnir mugu vísa áhuga fyri gjøgnumskygdum samskifti við almenningin viðvíkjandi valmannagongdum, kæruprosessum og úrslitum av kanningum. Hetta fevnir um virkna kunngerð av viðkomandi skjølum og greiðar greiningar av avgerðum fyri at endurreisa alment álit.

Við at seta hesi tilmæli í verk kunnu føroyskir myndugleikar vísa áhuga fyri at halda rættarstatin, tryggja rættvís og gjøgnumskygd val, og verja fólkaræðisligu rættindi hjá borgarum sínum.

Fyrivarni: Hendan Frágreiðing er gjørd av Gemini AI út frá lesarabrævinum og teimum spurningum eg havi sett til Gemini. Tað skal sigast at Gemini hevur eftirkanna fleiri enn 60 heimasíður.

Her kann nevnast: logir.fo, logting.fo, lum.fo, lmr.fo, kvf.fo